Doelen stellen - waarom is het van belang

In opdracht 6 van de cursus Motivatie - die je gratis kunt volgen via hartenziel.nl, klik hier - ontwerpen deelnemers aan het traject een routekaart om de weg naar het zelfgekozen doel uit te stippelen. In dit artikel een theoretisch verhaal voor de mensen die houden van wat meer achtergrond. Wat maakt dat nadenken over de manier om er te komen je helpt je doel te verwezenlijken? En wat is het nut van doelen stellen überhaupt?

 Doelen en motivatie
Of het nu gaat om het leveren van een prestatie in het werk, op school of in de sport, om vrije tijdsbesteding, om het vervullen van een maatschappelijke rol of je rol in het gezin; mensen streven doelen na. Doelen die leiden tot positieve consequenties of tot het vermijden van negatieve consequenties. Zo behoren veel geld verdienen, lekker in je vel zitten, je uniek voelen of erbij horen, het goede leventje dat je hebt beschermen tegen negatieve invloeden, tot de groep doelen die door veel mensen verbonden worden met positieve consequenties. Verveling, onzekerheid of geïsoleerd komen staan in de groep, tot negatieve toestanden die men in het algemeen probeert te vermijden. Het stellen van een doel en de intensiteit waarmee dit wordt nagestreefd heeft invloed op je motivatie. Of het doel écht motiveert, heeft te maken met de aantrekkelijkheid van het doel voor jouw en de mate waarin jij denkt dat het haalbaar is.

(Extra: Bekijk hieronder het interview van Dione de Graaf met Olympisch kampioen 1500 meter Mark Tuitert, over hoe hij zijn doelen de afgelopen acht jaar had gesteld en welke motivatie daarvan is uitgegaan)

De aantrekkelijkheid van het doel
Om jezelf te motiveren is het nodig om te weten wat je belangrijk vindt. Er valt onderscheid te maken tussen verschillende groepen doelen. Sommige doelen zijn meer gericht op de persoon (bijvoorbeeld vermaak, lekker in je vel zitten, begrijpen van dingen om je heen, ordelijkheid, etc) en andere hebben meer te maken met de sociale context (bij de groep behoren, uniek zijn, je houden aan omgangsregels, etcetera). Vanuit motivationeel oogpunt is het van belang om doelen zo te kiezen dat ze een functie hebben bij het vervullen van meerdere wensen. Zo zal iemand meer gemotiveerd zijn voor zijn/haar werk wanneer hij/zij niet alleen werkt om geld te verdienen, maar ook om bijvoorbeeld sociale contacten te hebben en zichzelf te ontplooien. Een doel dat meerdere behoeftes vervult motiveert dus. Wat een even zo grote factor speelt, is dat het doel raakt aan wat je echt belangrijk vindt. Dat het niet voorkomt uit een 'moeten van jezelf' of verwachtingen van anderen die je voelt, maar dat je het doel nastreeft omdat het past bij jouw persoonlijke missie ("waar voor ben je hier op deze wereld en wat is voor jou belangrijk").

De haalbaarheid van het doel
Naast dat je gemotiveerd wordt doordat het doel aansluit bij wat je werkelijk belangrijk vindt, is een net zo belangrijke factor: het vertrouwen dat je hebt in het bereiken van je doel. Ook de capaciteit je nodig hebt om het doel te kunnen bereiken kan een rol spelen. Echter is dit van ondergeschikte waarde omdat het gaat om de verwachting - de 'succeskans' - die jij zelf creëert op basis van het doel en je eigen capaciteiten. Om terug te komen op de vraag in het begin: hoe helpt het maken van een routekaart? Door de route uit te stippelen wordt het doel in jouw perceptie haalbaar - vergroot je de 'succeskans'. Dat maakt dat je meer vertrouwen hebt dat je het doel zult halen, waardoor je harder gaat werken aan je doel en je de kans dat je het doel haalt vergroot; de cirkel is rond.

 Wat verhoogt nu je motivatie?
1) Het bereiken van een doel. Als je een doel haalt, dan gebeurt er iets met je zelfvertrouwen. Je krijgt bevestigd dat je dat wat je dacht te kunnen ook werkelijk kan. Je vergroot de kans dat je het doel haalt door er een goed plan voor te maken en je daaraan te houden (zie hierboven).

2) Het werken aan een doel alleen al. Wanneer het doel goed gekozen is, dat wil zeggen het raakt aan wat je belangrijk vindt, ben je tijdens het werken aan het doel ook gemotiveerd. Hoe kan dat nu? Dat heeft te maken met het de (endogene = interne) beloning die je ontvangt door enkel met het doel bezig te zijn. Een beloning van buiten (exogeen), heeft amper invloed op je motivatie. Lees en kijk verder voor meer!

Intrinsieke motivatie
Wanneer zijn mensen nu 'van binnen' ofwel intrinsiek gemotiveerd? Je bent intrinsiek gemotiveerd als de motivatie gelegen is in het nastreven en bereiken van het doel zelf. Bijvoorbeeld een probleem oplossen, of het verbeteren van jezelf door training of een traject als dit. Ook al verdien je er geen cent mee, het doen alleen al is leuk. En het blijft motiverend, wanneer je merkt dat je verder geraakt. Maslow (1955), die een hiërarchie maakte van de behoeften van de mens en deze in een piramide zette, (http://nl.wikipedia.org/wiki/Piramide_van_Maslow)  noemt deze motiverende behoefte zelfontplooiing; "The process of becoming all that a person is capable of becoming". Wanneer de beloning niet van binnenuit komt, maar van buitenaf spreek je van extrinsieke motivatie. Bij deze vorm van motivatie gaat het om het verkrijgen van een beloning die los staat van het doelgedrag zelf. Het bekendste voorbeeld is het ontvangen van geld bij het leveren van een prestatie, helemaal wanneer het bedrag gekoppeld is aan het grootte van de prestatie. Wanneer je het enkel hiervan moet hebben zijn er twee nadelen: 1) het leidt tot verzadiging (je haalt elke dag een ijsje, het ijsje blijft even groot, maar toch geniet je er steeds minder van, het lijkt wel kleiner te worden...); en 2) het kan intrinsieke motivatie ondermijnen (het leidt je af van waar het echt om gaat). Kijk maar eens naar het volgende filmpje waarin Emmanuel Gobillot vertelt over hoe hij zijn dochter (exogeen) beloonde...

 Bekijk het filmpje

(van 2:45 tot 6:15 gaat over motivatie)

 
Reflectie met betrekking tot opdracht 6

• Welke exogene beloningen herken je in jouw leven? (Bijv. geld)
• Is (werken aan) jouw doel intern belonend?
• Wat zou je eventueel aan je routekaart kunnen toevoegen om je perceptie van de haalbaarheid van je doel te vergroten? Dus om er nog meer vertrouwen in te krijgen dat het je gaat lukken!

Margriet Snelder is trainer bij trainingsbureau Schouten en Nelissen en een van de coaches van de gratis internetcursus Motivatie - Bevlogen aan het werk. Volg de cursus, en meld je aan.