Is dit de ware?

‘Wil je dan niet gekust worden?’, vraagt de man aan de vrouw als ze op het strand staan. Hij heeft donker haar, grijzend aan de slapen en een brede mannelijke kaaklijn. Zij is klein en slank, heeft amandelvormige ogen en een dikke blonde vlecht. Uiteraard.
‘Ik weet niet...’, antwoordt zij.

‘Ik wil je heel graag kussen’, zegt hij zacht. ‘Ik wilde je al kussen toen ik je voor het eerst zag. Dus, Sophie, als je niet gekust wilt worden, zal je duidelijk moeten zijn.’ Einde van het liedje: hij komt dichterbij, zij wordt nerveus en kiepert een emmer kwallen over hem heen. Het zal nog zeker 80 bladzijden duren voor ze elkaar krijgen.

Dit is typisch Bouquet, de moeder van alle romantische lectuur. Deze maand bracht uitgeverij Harlequin haar drieduizendste Bouquet uit, in feesteditie. Voor iets meer dan vijf euro krijgt de lezer het duizendste, het tweeduizendste en het drieduizendste verhaal in één omslag. De titel luidt, hoe kan het anders, En ze leefden nog lang en gelukkig.

Een Bouquet loopt altijd goed af. Dat is een absolute voorwaarde, zegt Hans Jansen, redacteur bij Bouquet. Sinds 1975 zijn vertalingen van de vaak Britse boekjes in ons land te krijgen. Inmiddels is het Nederlandse Harlequinimperium uitgebouwd tot tien verschillende series, waarbij elke vier weken dertig titels worden uitgebracht. Acht daarvan zijn Bouquets.
Ruim een miljoen vrouwen leest regelmatig een ‘boeketje’. Er is een levendige ruilhandel: voor het boekje richting papierbak gaat, is het gemiddeld door acht vrouwen gelezen. Het geheim van het succes zit hem in de eenvoud, denkt Jansen. ‘Steeds opnieuw worden de hoofdpersonen verliefd. Iedereen weet hoe dat voelt, en kan zich door die emoties laten meeslepen.’ In pakweg 160 pagina’s leeft de lezeres mee met de gepassioneerde liefde van haar hoofdpersonen, en dus ook met alle problemen die ze tegenkomen. Want de spanning, die zit hem in het probleem. Boek in boek uit twijfelt de heldin over haar liefde voor de held. ‘De vrouwen in de boekjes zijn de laatste jaren mondiger en zelfstandiger geworden’, zegt Jansen. ‘Maar hun primaire dilemma is nog steeds hetzelfde: is dit de ware?’

In principe zijn schrijfsters vrij in het verzinnen van hun verhaallijn. Maar er zijn wel een paar ongeschreven wetten. De held is vaak lichtelijk arrogant en onhandig met zijn gevoelens. Hij is zonder uitzondering rijk, doortastend en minstens tien jaar ouder dan de heldin. Dat geld is belangrijk, zegt Jansen. ‘De meeste lezeressen zijn getrouwd, hebben kinderen en moeten zich bekommeren om een hypotheek. Ze willen zich kunnen terugtrekken in een wereld waar die dagelijkse beslommeringen geen rol spelen.’
En dan is er de heldin. Jong, aantrekkelijk en succesvol, maar niet zo gearriveerd als de held. Ze kleedt zich goed en heeft een natuurlijke sensualiteit, zelfs een oud T-shirt ‘laat weinig te raden over’. Zelf heeft ze echter last van onzekerheden, en is ze bang zich over te geven aan haar verliefdheid. Vrijblijvend is een relatie bijna nooit, het huwelijk speelt nog steeds een belangrijke rol. De heldin is dan ook voortdurend bang om in een kortstondig avontuurtje een gebroken hart op te lopen. Seks komt voor, maar mondjesmaat. Het gaat om de aanloop ernaartoe.

Met cowboys hoef je bij de Bouquetlezeres niet aan te komen, en de Britse buurman is ook even uit de gratie. Momenteel doen mediterrane mannen en oosterse sjeiks het heel goed. Maar als de verhaallijn loopt zoals hierboven beschreven, waarom bestaan er dan vrouwen die alle drieduizend uitgaven hebben gelezen?

Omdat het helemaal niet om het plot gaat, zegt filosofe Marjan Slob. ‘Dat huwelijk op de laatste pagina’s raffel ik vaak af. Zodra het goed afloopt, is de magie verbroken. Het zijn de verwarring en de toestanden op de weg daarnaartoe die mij meeslepen.’ Ze heeft naar eigen zeggen een haat-liefdeverhouding met Bouquet. ‘Als ik er eentje uit heb, ben ik er ook weer even klaar mee. Maar de grote gevoelens en emoties die langskomen, die doen wel wat voor me.’

Als moderne feministe verbaasde het haar dat ze kon vallen voor de relatief ouderwetse romances in de verhalen. Ze schreef er een boek over, Foute fantasieën of kleine filosofie van de ontvankelijkheid. Slob merkte dat de boekjes haar zachter maken. ‘Ik ben een kleine zelfstandige en moeder tegelijk. Dat regel ik allemaal, en daardoor voel ik me competent. Maar soms is dat een te schraal resultaat. Dan wil je even alles uit handen kunnen geven.’
Een Bouquetverhaal beantwoordt volgens Slob aan een verlangen naar overgave dat haaks staat op de wens naar autonomie. ‘Die mannen penetreren het leven van de vrouw en halen alles overhoop. Ze staan symbool voor een grotere wereld. Een wereld die mooier en intenser is, maar waar je alleen heen kunt als je je laat overrompelen.’ Vanuit de filosofie ziet ze overeenkomsten met de Romantiek, die eind achttiende eeuw opkwam in Europa en waarin gevoelens een belangrijke rol werden toegedicht. ‘Het idee dat de gevoelsbeleving de weg naar de waarheid is, zie je terug in Bouquet. De verwarring die verliefdheid met zich meebrengt, wordt volkomen serieus genomen.’ Juist de onvervalste romance is volgens haar een thema bij uitstek om deze filosofie te verwoorden. ‘Verliefdheid is niet te negeren of te betwijfelen. Het is de meest duidelijke verbeelding van de romantische gedachte.’

Het lezen van een Bouquet is een manier om via de veiligheid van de fantasie grootse gevoelens te beleven, denkt Slob. Op een andere manier kan ze het succes niet verklaren. ‘Je hoeft ze niet te lezen om op taalniveau geroerd te worden, en het plot is altijd hetzelfde. Het appelleert kennelijk aan een bepaalde behoefte. In die boekjes zijn romantische verlangens niet stom, maar heeft dat gepassioneerde leven waarde.’

Redacteur Hans Jansen beaamt dit. Hij redigeert geregeld nieuwe uitgaven. ‘Je weet zodra zij haar koffie over hem heen morst, dat ze gaan trouwen. Maar toch vraag je je halverwege af of het nog goedkomt.’

Het romantische genre
Harlequin werd in 1949 in Canada opgericht, en bracht voornamelijk goedkope pocketedities van bestaande boeken uit. Na een paar jaar begon de uitgever zich te concentreren op het romantische genre. Inmiddels worden Harlequinuitgaven in 25 talen vertaald, in 2007 verkocht het concern wereldwijd 130 miljoen boeken.
Sinds 1975 bestaan Harlequin Holland, die begon met de serie Bouquet. Ander bekende series zijn het pikantere Intiem en de Doktersroman.
In 40 jaar hebben de hoofdpersonen elkaar ruim tweehonderdduizend keer gekust.