Laat het brein maar waaien

Klik hier om naar de Denkmachine te gaan !

 Wie met een probleem zit, heeft een oplossing nodig. Liefst meerdere goede oplossingen, zodat de allerbeste kan worden uitgekozen.

Een voorbeeld: het kiezen van een vakantiebestemming voor een gezin met kinderen van uiteenlopende leeftijden is niet gemakkelijk, zeker als het budget beperkt is.

Of als je ongelukkig bent met je huwelijk omdat alle plezier eruit is verdwenen, dan is scheiden slechts één van de mogelijke oplossingen.

Helaas blijven mensen vaak hangen in het dilemma scheiden-of-blijven. Om daar uit te komen, moeten ze creatief op zoek naar het antwoord op de vraag: hoe kan ik ervoor zorgen dat wij samen weer plezier hebben?

Een goed idee kan goud waard zijn. Wie had niet graag de post-it memo’s willen uitvinden? Doodsimpel, en het leverde veel geld op. Hard werken en veel produceren is één ding, maar één goed idee voor een nieuw product kan het bedrijf op de kaart zetten. Eén goed idee voor het inrichten van de keuken kan jarenlang ergernis en tijdverspilling voorkomen. Eén goed idee voor de vakantiebestemming kan het hele gezin een stralende zomer geven waar nog jaren met plezier op wordt teruggekeken. En ook voor het vinden van de juiste baan of woning helpt dat ene perfecte idee veel beter dan uren van tobben. Alleen – je moet er maar opkomen. Om goede ideeën makkelijker te vinden, zijn brainstormtechnieken ontwikkeld.

Mensen die lang over een probleem nadenken, zijn vaak in een eindeloze serie van puur rationele overwegingen terechtgekomen. De lijst van voor- en nadelen kan eindeloos zijn, maar je komt niet tot een bevredigende beslissing door alleen maar rationeel te denken. Integendeel, de kans is groot dat je door al te veel redeneren, en te weinig voelen, juist verwijderd raakt van jouw persoonlijke ideale oplossing.

Ons onbewuste denken beslist beter dan ons bewuste denken – zo toonde Ab Dijksterhuis aan in zijn vorig jaar verschenen boek Het slimme onbewuste. Het is dus zaak om die onbewuste bron van goede beslissingen aan te boren. Wie een moeilijke beslissing een beetje in zijn onbewuste laat ‘sudderen’ en intussen ontspannen door het leven gaat, heeft een goede kans om ineens het idee te krijgen dat zijn probleem oplost. Net als Archimedes overkwam. Wil je het creatieve toeval een handje helpen, dan ga je brainstormen.

Brainstormen is een techniek om nieuwe ideeën uit jezelf tevoorschijn te halen, ideeën die je door gewoon nadenken niet hebt kunnen vinden. Twee principes helpen hierbij: gedwongen worden tot een heel nieuwe invalshoek en het denken via analogie of associatie. Een mooi voorbeeld van het denken via analogie is hoe Archimedes zijn beroemde wet ontdekte – zittend in bad besefte hij ineens ‘mijn gewicht is gelijk aan het gewicht van het verplaatste water’.

Een voorbeeld van een heel nieuwe invalshoek is de vraag: ‘Wat zou je doen als je geen geld had?’ of ‘Wat zou je doen als jij alles mocht en kon?’. Dit soort vragen dwingen je naar oplossingen waar je wellicht nog nooit aan dacht. Mensen die lang tobben over een probleem, ontwikkelen vaak een tunnelvisie – ze gaan steeds minder creatief denken. Brainstormen helpt ze daar uit.

Als mensen niet meer geloven dat er een goede oplossing voor hun probleem is, beïnvloedt dat ook hun stemming. Wie wanhopig piekert, is veel minder creatief in het vinden van nieuwe oplossingen dan iemand die op een ontspannen speelse manier nadenkt. Het helpt niet om jezelf voor je kop te slaan omdat je er niet uitkomt. Zelfverwijt verjaagt alle creativiteit. Mensen die op hun vakantiebestemming over hun werk nadenken, komen vaak tot nieuwe oplossingen. Ontspanning is een cruciaal element van elke brainstormtechniek.

Brainstormen in het bedrijfsleven wordt meestal in groepen gedaan. Er wordt een ontspannen sfeer gecreëerd, bijvoorbeeld in een conferentieoord op de hei. De afspraak is dat men elkaars ideeën niet bekritiseert, want dat doodt de creativiteit. Het is de kunst om vrijuit vele ideeën te spuien. Pas later worden de ideeën op haalbaarheid onderzocht. Er zijn computerprogramma’s die op een stimulerende manier ideeën verzamelen en ordenen. Een groepsbrainstorm kan tegenwoordig grotendeels in stilte verlopen – ieder voert in zijn eigen laptop ideeën in en ziet de oplossingen van de anderen verschijnen in een apart venster.

Toch werkt een groep altijd enigszins belemmerend op de vrije stroom van ideeën. De deelnemers zijn er vanzelf op gebrand om een goede indruk op de anderen te maken, en als er een idee langs komt van een informele leider dan zal het moeilijk zijn om iets nieuws te bedenken dat daar haaks op staat.
Daarom krijgt de ‘solo-brainstorm’ steeds meer aanhangers. Elk teamlid kan op zijn eigen plek en in zijn eigen sfeer nieuwe ideeën genereren die pas later worden samengevoegd. Zo’n solo-brainstorm is ook voor privéproblemen ideaal.

Op de website van Hart en Ziel is een ‘Denkmachine’ ingericht voor individueel brainstormen. Alle cruciale elementen zijn erin aanwezig: nieuwe invalshoeken, analogiedenken en een goede sfeer. Die sfeer is zelfs aan te passen. Dus als je inventiviteit vastloopt in de ene omgeving, kies je gewoon een andere. Je kunt daarnaast thuis extra sfeer creëren door muziek, een glaasje wijn of een espresso – wat je maar gelukkig maakt.

De Denkmachine is het beste te gebruiken door ontspannen achterover te gaan zitten. Begin met het formuleren van de juiste vraag, liefst in de vorm van ‘Hoe kan ik ....’. Reageer dan snel en losjes op wat de Denkmachine je voorlegt.

Schrijf alle gedachten op. Wees niet kritisch. Het motto is: eerst verzamelen en pas later beoordelen. Het leuke is dat anderen met dezelfde vraag in hun eigen sfeer ook ideeën kunnen genereren.

Deze Denkmachine hoort bij het online traject ‘Beslissen doe je zo’. In dat traject komen vier aspecten van beslissen aan de orde: denken, voelen, principes en het doorhakken van de knoop. Brainstormen bevindt zich op het snijvlak van denken en voelen – het is een gevoelsmatige, intuïtieve manier van denken die nieuwe ideeën uit jezelf naar voren haalt.

Deze Denkmachine op Hart en Ziel zou dit jaar wel eens tot totaal nieuwe vakantiebestemmingen kunnen gaan leiden.

Naar de Denkmachine

Naar de cursus Beslisssen doe je zo

Naar de website van Jolet Plomp

Jolet Plomp is arbeidspsycholoog in Amsterdam en coach van de cursus ‘Beslissen de je zo!’ op de website van Hart en Ziel.