Meneer Egters zit gevangen

Meneer Egters heeft er geen zin meer in. Op werkbesprekingen drukt hij zijn snor. Zijn rapportages zijn standaard te laat, terwijl hij tijd genoeg heeft om ze te maken. Hij mijdt collega’s, haalt alleen koffie als er niemand bij de automaat staat. En tussen de middag loopt hij een rondje door het park. Alleen.
‘Ik ben niet gemotiveerd’, zegt hij. Ik kijk op het papiertje dat ik van zijn leidinggevende heb gekregen. Er staat: ‘Diverse malen geprobeerd dhr. Egters te motiveren voor zijn normale takenpakket, zonder resultaat.’

Geen peptalk
Je kunt tegenwoordig je kont niet keren of er is iemand bezig om iemand anders te motiveren. De peptalk is tot hoger doel verheven in de Nederlandse bedrijfscultuur. Er zijn zelfs cursussen waarin mensen leren om zichzelf te motiveren. Je moet daarin je bevlogenheid terugwinnen, de sleur bestrijden, eigen doelen stellen. Motiveren is nodig, is goed, is hip.
Misschien ben ik achterlijk, je weet nooit, maar ik dacht niet dat motiveren een actie is die je een ander kunt aandoen, of zelfs maar jezelf. Je kunt wel iets motiveren. Motiveren betekent toelichten waarom je iets doet. Iemand anders motiveren is een eufemisme, dat betekent: iemand overhalen om iets te doen wat jij wilt. Motiveren-als-eufemisme betekent verleiden, bekeren, dwingen. Dat is wat die leidinggevende van meneer Egters heeft geprobeerd: hem overhalen om aan het werk te gaan. Daarmee zijn de motieven blootgelegd van die leidinggevende, niet van de heer Egters. Wat zouden zijn motieven zijn?
‘Wat wilt u doen?’ zeg ik.
‘Wat, nu?’ zegt meneer Egters. Voor het eerst kijkt hij me aan, langer dan strikt noodzakelijk. Hij heeft vriendelijke ogen. ‘Dat moet u zeggen. U bent hier toch de psycholoog?’
‘Ja’, zeg ik, ‘ik ben de psycholoog. En wat bent u dan?’
‘Ik ben het hopeloze geval’, zegt meneer Egters. Hij glimlacht.
‘Wat betekent dat? Hoopt u niet dat er iets zal gebeuren?’ zeg ik. Meneer Egters zucht. Wat een vervelend spelletje.
‘Ik zou graag naar huis gaan. Ik zou dit gesprek niet willen hebben.’
‘Wat zou u thuis gaan doen?’ Weer kijkt meneer Egters me langer aan. Een frons in zijn voorhoofd zegt: hoe lang moeten wij hier nog mee doorgaan?
‘Slapen.’ Het komt er uit als een punt achter een lange zin. Punt uit. ‘Bent u moe?’ zeg ik.
‘Hoor eens’, zegt meneer Egters, ‘ik weet niet wat u aan het doen bent, maar ik ben moe, ja. Ik ben moe van u, van dit gesprek, van het geleuter van mijn chef en van de hele kolerebende. Dus zegt u nu maar wat ik moet doen en dan kunnen we dit hele verhaal weer vergeten.’

Moe van het geluiter
‘Weet uw chef dat u zo moe bent van zijn geleuter?’, zeg ik.
‘Nee, dat weet hij niet, want als ik dat zeg, verlies ik mijn baan.’ Meneer Egters beweegt nu onrustig heen en weer in zijn stoel. ‘Die kolerebaan die ik toch niet meer wil.’
‘Dus u wilt uw baan niet meer en toch gaat u elke dag werken. Hoe komt dat?’ zeg ik.
‘Wat moet ik dan? Ik moet toch geld verdienen?’
‘Is er geen andere manier voor u om geld te verdienen?’
‘Man! Ik ben over de vijftig. Wie zit er in deze tijd op mij te wachten?’
Nu zijn we even stil. Meneer Egters zucht en wrijft over zijn voorhoofd. Het gesprek heeft denk ik voor hem een onprettige wending genomen.
‘U zit gevangen’, zeg ik. ‘U moet doen wat andere mensen zeggen. Wat uw chef zegt. Wat ik zeg. Als ik u zeg wat u moet doen, dan verandert er weinig aan uw situatie. Wilt u dat alles blijft zoals het is?’
‘Nee, verdomme.’ Het komt er rustig uit. Nu kunnen we een echt gesprek hebben: over wat er volgens meneer Egters moet veranderen.
‘Wat wilt u doen?’ zeg ik.
‘Ik wil het hebben over een andere baan’, zegt meneer Egters.

TIPS: Niet gemotiveerd?
* Laat je niet oppeppen, overhalen, dwingen door een ander of door jezelf.

* Probeer uit te vinden wat je redenen zijn om slecht werk af te leveren, te klagen, werk te mijden. Dit zijn je redenen om je situatie te veranderen. Gebruik ze.

OPROEP
Heb jij een oogje op je collega? Of juist een slepende ruzie met je baas? En zou je daar wel eens een advies over willen hebben? Psycholoog Jean-Pierre van de Ven  beantwoordt vragen over relaties op het werk.
Jean-Pierre van de Ven (41) is zelfstandig relatietherapeut in Amsterdam. Hij coacht ook bedrijven en verzorgt workshops (jeanpierrevandeven.nl). Hij is lid van het Nederlands Instituut van Psychologen, en als relatiedeskundige verbonden aan Arkin. Hij schreef vijf boeken over ruzies en relatieproblemen.
Mail je vragen naar banen@volkskrant.nl