Trukendoos voor het brein

Anatomisch is het niet correct, maar gevoelsmatig klopt de uitdrukking wel dat mensen veel handelingen op hun ruggenmerg uitvoeren. Het autorijden dat tijdens de eerste lessen nog zo veel aandacht vroeg, gaat uiteindelijk automatisch en het favoriete muziekje dat je daarbij opzet, hoor je vaak niet meer  omdat de automatische piloot op iedere noot anticipeert.
Gewoonten vullen ons leven en de Engelse schrijver Colin Wilson had een enorme hekel aan de ‘verdomde robot’ in zijn brein. ‘Hij wordt bijzonder hinderlijk als ik moe ben, omdat hij dan geneigd is de meeste van mijn functies over te nemen, zonder het mij ook maar te vragen. Ik betrapte hem zelfs een keer toen hij bezig was mijn vrouw het hof te maken.’
De robot zit ook vaak de effectiviteit van goedbedoelde mediacampagnes in de weg. De grappige filmpjes die mensen aanraden om de auto een dagje te laten staan, halen weinig uit, omdat we de autosleutel automatisch pakken als we de deur uit gaan.
Een Amerikaanse campagne moest mensen ertoe aanzetten gebruikte motorolie in te leveren in plaats van te dumpen. Als ze wisten dat de vieze olie kankerverwekkende stoffen en giftige zware materialen in het milieu brengt, zouden ze hun gedrag wel aanpassen, dachten de campagnestrategen. Maar de door de staat Californië gefinancierde radiospotjes hadden geen resultaat. De boodschap drong niet echt door.
Psychologen veranderden het spotje aan de hand van theorieën over beïnvloeding, nadat was gebleken dat het wegbrengen van de olie vooral te veel moeite kostte. Er kwam een nieuw spotje waarin werd uitgelegd dat wegbrengen gemiddeld binnen driekwart mijl mogelijk was. Bovendien werd die geringe afstand op een ongebruikelijke manier benoemd (‘47.250 inches, oftewel driekwart mijl’). Daarmee werd afgedwongen dat mensen even de automatische piloot uitschakelen en echt stilstaan bij de inhoud van de boodschap. Als je precies daarna laat weten wat je over wilt brengen, heb je meer kans dat de boodschap aankomt. En inderdaad, de boodschap kwam beter over. Een flink percentage van de mensen bleek daadwerkelijk bereid zijn leven te beteren.
Mediacampagnes blijven te vaak steken in goede bedoelingen, omdat dit soort psychologische kennis systematisch ongebruikt blijft. Mogelijk beslissen de meeste campagnestrategen ook te veel op hun intuïtie en de automatische piloot.

Reageren?
psychologie@hartenziel.nl

Ad Bergsma is psycholoog, hij schrijft elke week een column voor Hart en Ziel over psychologie.

Foto RogueSun Media