Aaibaar roze, afstandelijk zwart

Je staat voor de spiegel en twijfelt: dat rode truitje met dat colletje, die blauwpaarse blouse, of toch maar dat zwarte wikkelvestje? Het dagelijks aankleedritueel kan dramatische vormen aannemen als mensen niet meer weten wat hen flatteert of bij hun stemming past.

‘De meeste mensen denken in standaarden over zichzelf en kiezen uit gemakzucht iets wat in de mode is. Of ze kiezen uit veiligheid voor antraciet, grijs en zwart’, zegt imagoconsulente Marieke Blok. ‘Ze zijn zich niet bewust van de communicatieve kracht van kleur. Ze denken dat kleur een kwestie van smaak is: je houdt van blauw of niet. Maar de meeste mensen ontwikkelen voor- en afkeuren op emotionele gronden. Ze ontwijken rood omdat dat thuis not done was, of groen omdat die vreselijke juffrouw op school dat altijd droeg.’

Daarom begon Blok een nieuwe workshop, ‘Kleurkracht’, om onzekerheden weg te nemen en mensen meer zelfvertrouwen te geven door ze bewust te maken van de uitwerking die hun kleurkeuze heeft op hun omgeving.

Blok staat daarin niet alleen. Het fenomeen kleurenworkshop beperkt zich al lang niet meer tot een gezellig uitje voor een vriendinnenclub of een moeder-dochter-dag. Bedrijven en particulieren schakelen steeds vaker een imagodeskundige in om te ontdekken hoe ze een bepaalde uitstraling kunnen afdwingen.

Dat gaat verder dan de bekende kleuranalyse die gebaseerd is op de vier seizoenen: het wintertype (blauwe ogen, wit-roze teint) wordt koele kleuren geadviseerd (blauwzwart, zilverwit) en het herfsttype (bruine ogen, bronskleurige huid) warme tinten (honingblond, koperrood). Imago- en kleurdeskundigen kijken meer naar het psychische effect van kleuren: welke tinten scheppen afstand, welke ogen wekken vertrouwen. Welke kleurcombinaties versterken de emotionele betrokkenheid, welke worden als dominant ervaren? Die bevindingen zetten ze af tegen iemands persoonlijkheid.

Maar waarom hebben we iemand anders nodig om ons te wijzen op het kleurenspectrum waarin we het sterkste overkomen? Waarom dragen we zo vaak het onpersoonlijk harde zwart, terwijl een fuchsiatruitje onder een blauwe blazer ons zo veel beter zou staan? Waarom kiezen we niet van nature voor kleuren die ons flatteren?

Volgens imagodeskundige Anke van Luyt (Instituut Maniéra) kopiëren we ook in kledingkeuze nog steeds het gedrag van onze ouders. ‘Als moeder een voorliefde had voor rood en bruin, zullen dochters, als ze eenmaal volwassen zijn, dat onbewust imiteren. Wanneer ouders thuis weinig belangstelling hadden voor stijl en snit, is de kans groot dat hun kinderen daar ook weinig aan doen.’

Veel onderzoek is er in Nederland volgens Van Luyt nog niet gedaan naar de psychische aspecten van kledingkeuze. Wel refereert ze aan de theorie van de Zwitserse kunstschilder Johannes Itten, die er bij toeval achter kwam dat zijn studenten juist die kleuren op het doek zetten die bij hun persoonlijkheid pasten.
Intuïtief kiezen we dus wel voor kleuren die onze uitstraling versterken.

‘We worden geboren met een perfect gevoel voor kleur’, zegt ook Johan van Eijk van adviesbureau B-kwadraat. ‘Laat een kind van vijf zijn eigen kleren kiezen en het kiest perfecte kleuren.’ De boosdoener is volgens Van Eijck de niets ontziende pr-machine van de mode-industrie die per seizoen het aanbod van kleuren beperkt. ‘Afgelopen zomer is massaal wit gekocht. Terwijl niemand mooi is met grote oppervlakten wit.’

Marieke Blok van Kleurkracht bestrijdt dat mensen intuïtief de juiste kleuren zouden kiezen. ‘Dat kan alleen als je weet welke uitwerking een kleur heeft. En dat weten de meeste mensen nu juist niet.’

De Zwitserse kleurenpsycholoog Max Lüscher was een van de eerste therapeuten die in de jaren veertig van de vorige eeuw kleuren als sleutel hanteerde om tot iemands persoonlijkheid door te dringen. Hij testte het temperament van mensen op hun voorkeuren voor verschillende tinten rood.

Van Luyt, die psychologie studeerde, onderstreept dat een puber van nature vaak zwart kiest om zich los te maken van zijn ouders: ‘Met zwart zeg je in feite: ik wil geen contact. Ouders zouden ieder kind net ná de puberteit een goed stijl- en kleuradvies cadeau moeten doen. Dat is de beste injectie voor zelfvertrouwen en een positieve uitstraling.’

Is dat geen uitspraak om haar eigen beroepsgroep van werk te voorzien? ‘Als je het aandurft om je kind zijn leven lang zelf zijn kleedgedrag te laten ontwikkelen, heb je kans dat het niet gaat imiteren en zijn sterkste punten via zijn uiterlijk onderstreept.’
Imago- en sollicitatiedeskundige Astrid van den Broek (Imago Instituut Apopriado) ziet in haar praktijk veel mensen die uit veiligheid en gemakzucht kiezen voor codes waarvan ze denken dat de mode of de beroepsgroep die voorschrijft.

‘Hoewel we ons wel tien keer per dag in een spiegel zien, vinden we het moeilijk objectief naar onszelf te kijken. Bovendien durven we onze individualiteit niet in onze kledingkleur en stijl te benadrukken. Het Nederlandse straatbeeld is letterlijk grijs.’De mensen die het meest worstelen met hun kleur- en kledingkeuze zijn vrouwen die van baan willen veranderen en carrière willen maken, merkt Van den Broek in haar praktijk. ‘Deze vrouwen missen een voorbeeld, juist omdat we, meer dan ons lief is, onbewust het kleedgedrag van onze ouders of onze vroegere sociale omgeving overnemen. De generatie van hun moeders werkte vaak niet buitenshuis, laat staan dat ze zich er bewust van waren dat lichtroze en lichtgroen de aaibaarheidsfactor vergroten. Carrièrevrouwen stappen te gemakkelijk van een bloemetjesjurk in een mannenpak.’

Volgens Van den Broek wordt ook te vaak geruststellend gezegd dat het niet om uiterlijk gaat maar om het innerlijk. Ten onrechte. ‘Onderzoek wijst uit dat juist 80 procent van onze eerste indruk wordt bepaald door figuur, lichaamsgrootte en kapsel. Kleur-, stijl- en kledingkeuze zijn beslissend voor de eerste indruk.
Kleurpsycholoog Bud Oostrom pleit daarom voor de invoering van het vak kleurentheorie in het voortgezet onderwijs. ‘Dat is precies het moment dat jongeren kunnen leren hoeveel excentriciteit ze willen en kunnen aanbrengen door accenten in kleur.’