Acceptatie

We evalueren bijna iedere dag hoe we ervoor staan en hoe het nog beter kan. We luisteren aandachtig naar de signalen die gedachten en gevoelens ons geven. Als we ons vervolgens niet goed blijken te voelen, gaan er vrijwel automatisch een aantal bellen rinkelen die zeggen dat er iets moet gebeuren.

Vervolgens gaan we druk aan de slag met het verwijderen van alles dat er volgens ons op dat moment niet hoort te zijn. We peppen onszelf op, storten ons op ons werk, zeggen tegen onszelf dat we niet zo moeten zeuren, enzovoort. Vaak doen we dit door onszelf streng toe te spreken, en door te dreigen met ‘wat er zal gebeuren als we nu niet in actie komen’. We houden onszelf voor dat het mis zal gaan als we onze problemen niet per direct aanpakken; dat we weg zullen zakken in een heftige depressie, oncontroleerbare paniekaanvallen zullen krijgen, ziek zullen worden en de complete wereld om ons heen teleur zullen stellen, waardoor we uiteindelijk alleen zullen overblijven.

We hebben een dusdanig groot arsenaal aan wapens waarmee we de negatieve dingen in ons leven te lijf kunnen gaan, dat het bijna absurd en dom lijkt om deze wapens niet te gebruiken. Acceptatie is een houding waarbij je de vijand omhelst, zodat deze je niet kan slaan. Maar als je met 20 tanks, 2 automatische geweren en een dozijn handgranaten voor de vijand staat; waarom zou je dan omhelzen? De tactiek van de verschroeide aarde lijkt dan een veel betere optie. Bovendien betekent het omhelzen van de vijand indirect dat je de vijand toelaat in je eigen leven, en dat je die vijand ook nog eens laat leven. De vijand vernietigen lijkt een veel betere strategie; dan ben je van hem af en hoef je niet meer bang te zijn dat hij ooit zal terugslaan op het moment dat je even niet oplet.

Iedereen die bewust bezig is geweest met deze manier van oorlog voeren weet echter dat het niet zo werkt. De vijand is namelijk overal. Net als je denkt dat je de strijd gewonnen hebt, steekt de vijand je in de rug met een nieuwe paniekaanval, met nieuwe gedachten en gevoelens van somberheid en met nieuwe angsten, die vervolgens weer overwonnen moeten worden. Ook als je het begrip ‘acceptatie’ kent, blijkt het verdomd lastig om de vijand echt, onvoorwaardelijk en zonder achterdocht te omhelzen. Meestal accepteren we de vijand in ons leven wel, maar stellen we alsnog duidelijke voorwaarden aan wat de vijand wel en niet mag. We sluiten als het ware een verdrag, maar doen dit vaak met tegenzin, en we blijven alert op alle bewegingen die de vijand maakt. Zodra de vijand zich op de grenzen begeeft van wat we met hem hebben afgesproken, wankelt het verdrag en halen we onze geweren alvast weer tevoorschijn, voor het geval dat.

Dit alles is gebaseerd op de aanname dat we ons altijd goed kunnen voelen als we daar maar hard genoeg ons best voor doen. Gezien de massale manier waarop dit idee zich uit in ons gedrag en onze sociale context (zoals de media), denk ik dat deze regel de meest belangrijke disfunctionele overtuiging is die we als mensen hebben, die in de praktijk zorgt voor de meeste algemene psychische problemen die mensen ervaren.

Ons verstand schotelt ons de illusie voor dat we de oorlog kunnen winnen door te vechten, door onze wapens tactisch te gebruiken en door de vijand van ons weg te houden. De waarheid is echter dat de vijand dat deel van onszelf is dat we niet in ons leven willen hebben. Je sombere gedachten, je angstige gevoelens; alles waar je tegen strijdt is feitelijk al van jou. Je wilt het niet hebben, maar je zal het ook nooit kwijtraken. Aldus ontstaat er een patstelling, waarbij je de vijand bij vlagen accepteert en tolereert, maar van een echte omhelzing is nog lang geen sprake.

En zo diep gaat het begrip acceptatie dus. Het is niet zozeer een manier van doen. Acceptatie is het onomwonden toelaten van alles dat je verstand niet wil denken, voelen en ervaren. Acceptatie is een houding waarin je paniekaanvallen warm onthaalt, zonder achterdocht of cynisme, en zonder dat je een beloning verwacht voor je dappere daad. Acceptatie is ruimte bieden aan alles dat je eigenlijk niet wilt ervaren, zoals gepieker, verdriet en somberheid. Acceptatie is het onder ogen komen van de vijand, waarbij je je wapens neerlegt, zelfs (en vooral) als de vijand dit juist niet doet. Acceptatie is de erkenning van het feit dat de vijand zich in ons bevindt, en een wezenlijk onderdeel uitmaakt van wie we zijn. Onze grootste vijand is dus juist ons gebrek aan bereidheid en vermogen tot acceptatie.

Begroet de vijand, want de vijand is dat deel van jou dat je niet wilt ervaren. Als je de strijd aangaat onder de vlag van je perfectionisme, dan zul je strijden tegen niemand anders dan jezelf. Vergelijk het met iemand die probeert om zijn eigen arm te amputeren, zonder dat dit pijn mag doen. Iedere keer als hij zijn arm probeert te forceren, doet hij alleen zichzelf pijn. Iedere keer als jij probeert om gevoelens weg te drukken of te bestrijden, ben je bezig jezelf te slaan.

De oplossing? Die is er niet, dát is de oplossing! Dingen die opgelost worden verdwijnen, maar jouw vijand zal er altijd zijn. Wat zou je kunnen doen om een goede verstandhouding met de vijand te krijgen? Het antwoord: geef hem de ruimte die hij nodig heeft. Maak binnen jouw wereld genoeg tijd en ruimte vrij voor angst, somberheid, verdriet en pijn. Als je je rot voelt, dan heeft dat rotte gevoel kennelijk even de ruimte nodig. Geef het die ruimte! Geef de regel dat alles altijd goed moet zijn op en omarm dat deel van jou dat je steeds zo in de weg zit. Als je bereid bent om je grootste angsten hun bestaansrecht te geven, hoef je de strijd ermee niet meer aan te gaan, waardoor er geen strijd zal zijn.

Het venijnige van acceptatie zit hem in het onvoorwaardelijke karakter ervan. Het is geen onderhandelingsproces. Het is niet altijd leuk, het voelt niet altijd goed, laat staan dat het gebaseerd is op principes als rechtvaardigheid. Acceptatie is het onvoorwaardelijk toelaten van alles, en daarmee bedoel ik echt alles, maar dan ook alles dat je denkt, voelt en ervaart, omdat dat alles nu eenmaal hoort bij de persoon die je bent en het leven dat je leidt. Ook als dit van je omgeving niet mag, en ook als het betekent dat je angsten werkelijkheid zullen worden.