Angst als verpakt verlangen

‘Ik ben bang dat ik vreselijk verliefd ben.’ Ik kijk in de oprecht verdrietige ogen van mijn beste vriend en probeer mijn lach in te houden. Hij begint over haar te praten op een manier die ik niet van hem gewend ben. Daar waar hij eerder altijd de baas was over dit soort situaties, lijkt hij nu ineens niet meer te weten hoe hij met al die gevoelens moet omgaan.

‘Ze is zó leuk dat ik twijfel of ik zelf wel leuk genoeg ben. Ze kijkt dwars door me heen en ziet wie ik werkelijk ben. Dat is geweldig, maar ook geweldig eng. Alsof je geen plek meer hebt om te vluchten of te schuilen. Zegt ze vervolgens ook nog dat ik dan wel bij haar mag schuilen. Daar word je toch knettergek van!’
Ik onderdruk mijn gegrinnik omdat hij zegt dat het echt geen geintje is. Want doordat hij zo twijfelt over zichzelf ontstaan er spanningen in zijn relatie. Bij het minste of geringste denkt hij dat zij hem niet leuk genoeg vindt en ontstaat er onenigheid. Zij blijft genadeloos lief, waardoor hij beseft dat de ruzie zijn schuld is. Hierdoor voelt hij zich nog eens extra schuldig en onzeker, en twijfelt hij des te meer of hij wel leuk genoeg is voor haar.

'Eindelijk iemand met wie het echt klikt'

‘Toch wel raar hoor’, zeg ik. ‘Heb je eindelijk iemand met wie het echt klikt, loop je nog steeds te zeuren. Dit is toch wat je al die tijd wilde? Waarom dan zo moeilijk doen?’
‘Het lukt me niet volledig blij en tevreden te zijn met haar’, zegt de vriend. ‘Dat is toch idioot.’

We hebben altijd wel een ‘maar’ in ons hoofd. Hoe kan het toch dat we altijd maar weer die strijd voeren tussen bijvoorbeeld liefde en angst, goed en slecht en geven en nemen? Zelfs als alles goed lijkt te zijn, twijfelen we alsnog of we dat wel verdienen.
Ons denken is kennelijk gebaseerd op het maken van keuzen. Als je bijvoorbeeld kiest voor een bepaalde baan of opleiding, maak je de weg vrij voor doelgericht gedrag: op basis van die keuze ga je solliciteren of schrijf je je in bij een school. Een keuze maakt helder wat er moet worden gedaan, maar sluit ook andere mogelijkheden (een andere baan of opleiding) uit. In ons ‘echte’ leven is kiezen handig en zelfs noodzakelijk voor het scheppen van orde en structuur.

Liefde en angst gaan (goed) samen

Maar in ons hoofd blijkt het verdomd lastig om gedachten en gevoelens op die manier te hanteren. Daar waar mijn vriend koos voor de liefde door zich open te stellen, koos hij indirect óók voor een evenredige hoeveelheid angst. Tegenstrijdige gedachten en gevoelens gaan in de praktijk hand in hand en zijn niet te sturen. De liefde kan kennelijk niet zonder angst bestaan. Liefde en angst gaan dus over hetzelfde onderwerp en we moeten leren om angstige gedachten en gevoelens op een andere manier te interpreteren.

Angst is feitelijk niets anders dan een prikkel die zegt dat er iets heel belangrijks aan de hand is. We interpreteren angst als iets dat slecht is en vooral: als iets waarvoor we weg moeten vluchten. Maar dat je je angstig voelt, wil alleen maar zeggen dat er dingen gebeuren die je eigenlijk heel belangrijk en waardevol vindt. Een angst is dus een indirecte uitnodiging om een nieuwe uitdaging aan te gaan. Als je het niet belangrijk zou vinden, zou je ook niet zo bang zijn. Meestal is datgene waarvoor je bang bent precies datgene dat je zou willen doen of bereiken.

'Meneer de psycholoog, waarom ben ik zo onzeker'

‘Oké, meneer de psycholoog, maar dan voel ik me nog steeds bang en onzeker’, zegt mijn vriend. ‘Ik zou dus die angst op de koop toe moeten nemen, omdat die angst mij vertelt hoe belangrijk ik haar vind? Ik moet die angst dus zien als een soort vertegenwoordiger van mijn liefde voor haar? En wat nu als ik dat echt niet kan?’

Ik: ‘Volgens mij is je angst een teken dat je van binnen juist gelooft dat je iets wel kunt. Waarom zou je bang zijn voor een onmogelijk doel? Ben je bang om het wereldrecord hoogspringen te verbreken? Nee? Dat komt doordat je weet dat je dat toch nooit zal lukken en doordat je het niet belangrijk vindt, dus waarom zou je? Angst is een verpakt verlangen, dus koester die angst.’

‘Ze is wel echt heel erg leuk hoor’, zegt hij. ‘Dus is het misschien wel logisch dat ik zo onzeker ben. Het is ook nogal wat. Het is net alsof ik mezelf in haar heb teruggevonden.’
‘Wauw, dat mag in de krant’, zeg ik.
En eindelijk begint hij te lachen.

Gijs Jansen is psycholoog en docent aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij geeft trainingen en schreef twee zelfhulpboeken op basis van Acceptance and Commitment Therapy (ACT). Meer informatie: www.denkwatjewilt.nl

Hij is tevens coach van de nieuwe training Tegenpolen die op 2 februari begint op www.hartenziel.nl. U kunt kosteloos deelnemen aan de cursus.

Schrijf je hier vanaf 2 februari in voor Tegenpolen

Doe de persoonlijkheidstest