Bij de psycholoog: grijs

Maar u denkt er niet elke dag meer aan, toch? Tenzij u bijvoorbeeld iemand heeft verloren. En zelfs dan denkt u niet voortdurend meer aan die dag, tot uw schrik misschien. Het laatste stadium van verwerken is toegeven dat je niet meer aan het verwerken bent, dat je er een punt achter hebt gezet. Dat is moeilijk, want niet solidair met het slachtoffer. En het is moeilijk omdat je bang bent dat je degene die je hebt verloren nu ook uit je herinnering zult verliezen.

Gelukkig is dat niet zo. Verwerken is afstompen, maar niet vergeten. Ons zelfhelend vermogen stelt ons in staat om schokken snel te verwerken. Eindeloos lang spelen we de beelden (van de torens die instorten, van de situatie waarin we ons bevonden toen we het hoorden) voor ons geestesoog af, totdat de plaat is grijsgedraaid. Dan zegt iets in ons: genoeg. De herinnering is niet zo pijnlijk meer dat we eronder lijden. Juist daardoor kunnen we de herinnering onder ogen zien en bewaren.

Doordat we grijsdraaiden hebben we verwerkt, maar ook doordat we de harde schijf hebben overschreven met nieuwe data. Pim. De parkeerplaats. Die witte zakdoek op zijn bebloede hoofd. Details scherpen de herinnering. Zo'n verse herinnering maakt de herinnering aan de vorige schok minder zwaar, minder scherp. Maar herinnering is als een hond die gaat liggen waar hij wil. Soms bewaren we juist wel meer pijnlijke herinneringen aan iets dat langer geleden is.

Sommigen onder ons hebben veel meer en veel gedetailleerder herinneringen aan de Golfoorlog: vlammende pijlen in de nacht, Scud-raketten op Tel Aviv, een besnorde schurk met zijn hand op de blonde haren van een van 'onze' kinderen. O ja, die kinderen. Gut. Vanaf Saddam terugrekenend doemen meer schurken op: Pol Pot, Stalin, Hitler. Ieder van ons destilleert uit de wereldgeschiedenis zijn persoonlijke lijdensweg.

Sommige herinneringen blijven etteren als een open wond, voor andere worden we immuun. Maar we vergeten niets. Elke aanslag op onze veiligheid vormt een kras op onze ziel. Als we oud worden zien niet alleen onze haren grijs, ook onze ziel.