Het geluk van betrokken vaders

Een man en een vrouw hebben ieder een geheel eigen inbreng in de opvoeding van kinderen, die even belangrijk is. Samen zorgen zij voor een evenwichtige ontwikkeling van een kind. Een moeder biedt, generaliserend gesteld, bescherming en begrip. Een vader bevestiging en uitdaging.

Wie zich verdiept in dat wat, volgens deskundigen, ouders tot goede opvoeders maakt, zal ontdekken dat pas sinds kort ook vaders tot die categorie worden gerekend. Decennialang werd in onderzoek naar het welzijn, de opvoeding van en zorg voor kinderen alleen de rol van de moeder belicht. Vaders werd niets gevraagd. Alsof zij niet bestonden of van minder belang waren. Sinds pedagogen en psychologen zo’n tien jaar geleden de vader ontdekten, is duidelijk geworden hoe bepalend zij zijn voor de ontwikkeling van een kind. Kinderen die zonder vader opgroeien, voelen zich gemiddeld genomen minder gelukkig en zijn minder zelfstandig. Twee Canadese onderzoeksters houden alle op wetenschappelijk onderzoek gebaseerde inzichten bij. De Father Involvement Research Alliance publiceert deze.

Vaders, zo blijkt uit de Canadese gegevens, dagen kinderen uit hun talenten te ontwikkelen, om net een stap verder te gaan dan het kind zelf durft. Waar een moeder een zoon en zeker een dochter bij een manshoog klimrek wijst op de gevaren en met een knoop in de maag smeekt niet tot de top te gaan, is een vader eerder geneigd, vervuld van trots van zo veel lef en ondernemingszin, aanmoedigende kreten uit te slaan. Waar een moeder haar kroost troost bij tegenslag, zal een vader reageren met relativering of kritiek op een gebrek aan doorzettingsvermogen. De ene reactie is niet beter dan de ander, ze zijn beide nuttig. Vanuit de bescherming en steun die een moeder (doorgaans) een kind als vanzelfsprekend biedt, schopt een vader (meestal) zijn kind met zijn aanmoedigingen en uitdagingen de buitenwereld in.

Kinderen die door twee ouders in gelijke mate worden opgevoed, profiteren van hun beider inbreng. Waar twee mensen aan het roer staan, ontstaat namelijk de neiging tegenwicht te bieden aan de ander. Is de man meer de empathische, voorzichtige ouder, dan zal de moeder haast onbewust de rol kiezen van relativerende en aansporende opvoeder. En andersom.

Mooi verhaal, maar wat als een vader of moeder door noodlottige omstandigheden ontbreekt in een gezin? Die vraag kreeg de pedagoog Louis Tavecchio onlangs op zich afgevuurd, tijdens een bijeenkomst waarin hij de onderschatte rol van de vader aan de orde stelde. Zijn antwoord: een vertrouwd persoon uit de nabije omgeving kan het gemis voor een deel compenseren.

Voor meisjes en jongens is het voordelig als zij twee rolmodellen voorgespiegeld krijgen. De verschillende inbreng van een vader en van een moeder (of een vervanger) in de opvoeding vergroot hun zelfvertrouwen, leerprestaties en IQ. Zoons van een actief zorgende vader blijken minder moeite te hebben zich aan de regels te houden, hun (seksuele) impulsen te beheersen en presteren beter op school. Meisjes met zo’n vader hebben een groter zelfvertrouwen en scoren opvallend hoger in exacte vakken.

Betrokken vaderschap stimuleert een kind zich in te spannen. Bij prestatie en motivatie lijken kinderen meer waarde te hechten aan het oordeel van hun vader. Dat komt, zegt pedagoog Louis Tavecchio, doordat kinderen zich van nature zeker voelen van de waardering en liefde van hun moeder. Bij hun vader ligt dat anders, hun waardering moeten ze verdienen. En dat mechanisme is een goede voorbereiding op hun toekomstige rol in de samenleving, zegt hij. Want in die samenleving krijg je als volwassene niets voor niets.

Lees ook Het geluk van betrokken vaders (2). De interviews.

Foto: Nathalie Laure

Marjon Bolwijn is verslaggever bij het Hart en Ziel van de Volkskrant

Hoe onzeker ben je? Of juist niet? Doe de Onzekerheidstest

Strijdlustig? Doe de Strijdlusttest