Innerlijk winnen

Dit gedachtegoed vormt het spiegelbeeld van opvattingen over ziekte en gezondheid.

Vroeger huisde een gezonde geest bij voorkeur in een gezond lichaam, tegenwoordig wordt vaak gedacht dat gezondheid van de geest het lichaam besmet met een identieke toestand. In geval van ziekte zou dan afgeleid kunnen worden dat psychische problemen de oorzaak zijn. Ziekten zouden dan te genezen zijn door psychotherapie. Karin Spaink heeft de beoefenaars van deze tak van geneeskunde enkele jaren geleden omschreven als de 'orenmafia'.

Dat de geest het lichaam beïnvloedt is onomstreden. Mensen kunnen door hun gedachten blozen, rillen, een erectie krijgen, zweten en huilen. Geruststelling vermindert pijn en volgens sommige antropologen kan een vervloeking de dood veroorzaken. In het midden van de vorige eeuw waren er onderzoekers die meenden gevonden te hebben dat kanker kon ontstaan door tegenslag en een sombere levenshouding.

Ze vergeleken kankerpatiënten met gezonde leeftijdsgenoten en interviewden hen uitgebreid over hun leven. Kankerpatiënten hadden een rot leven gehad in vergelijking met gezonde mensen, en waren daar begrijpelijkerwijs triest over. De conclusie van de onderzoekers was voorbarig. Ze gingen voorbij aan het psychologische mechanisme van state induced memory, ofwel het toestandsafhankelijk geheugen. Wanneer je gelukkig bent, herinner je je gemakkelijk leuke dingen. Wanneer je somber bent, dringen vooral vervelende herinneringen zich op.

Uit statistisch onderzoek blijkt wel dat tegenslagen in het leven gecorreleerd zijn met ziekte. Bekend is de schaal van Holmes. Hierop kun je scoren welke ingrijpende gebeurtenissen het laatste jaar gepasseerd zijn. Sommige geven veel punten, zoals dood van de partner, echtscheiding of gevangenisstraf. Ook verkeersboetes of geldproblemen leveren punten op. Na optelling van de punten kun je nagaan hoeveel kans je hebt binnenkort ziek te worden.

Helaas werkt het brein zo dat gebeurtenissen die elkaar opvolgen automatisch worden gezien als oorzaak en gevolg. Vaak klopt dat ook. Vuur en rook, coïtus en zwangerschap zijn oorzaak en gevolg. Aan de andere kant is de nacht niet de oorzaak van de dag en veroorzaken konijnen geen honden, omdat die er vaak achteraan komen. Koude rillingen zijn vaak de voorbode van koorts, toch veroorzaakt kou geen koorts. Stijgende lichaamstemperatuur veroorzaakt koude rillingen.

Zo ook bij sporters. Het winnen van medailles veroorzaakt een uitstekende moraal. Deze gelukzalige stemming roept herinneringen op aan andere momenten van euforie. Slechte prestaties hebben een omgekeerde uitwerking. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de geheimzinnige 'vorm', die er soms wel en dan niet is, deels veroorzaakt lijkt door geestelijke aspecten.

Bij kankerpatiënten is systematisch zogeheten longitudinaal onderzoek gedaan. Dat wil zeggen dat mensen gedurende lange tijd werden gevolgd om te zien of sombere types later meer kans op kanker hadden. Dit bleek niet het geval. Bij sporters is zo'n onderzoek simpel te doen door ze lijstjes te laten invullen. Ik durf te wedden dat het moreel voor de wedstrijd niets van doen heeft met het uiteindelijke resultaat.