Meer eigenliefde: serieus probleem

Zo’n 1.300 Nederlanders werden door onderzoeksbureau TNS NIPO de afgelopen weken gevraagd naar hun zelfbeeld. Conclusie: vooral jongeren zijn vol van zichzelf.
Stegge licht vanavond in het televisieprogramma Hart en Ziel toe dat een opgeblazen zelfbeeld serieuze problemen kan veroorzaken. Wie zichzelf geweldig vindt, voelt zich al snel tekortgedaan door een omgeving die de vermeende grootheid niet onderkent. Een grotere kans op ruzies en conflicten is het voorspelbare gevolg.

Jan Derksen, hoogleraar psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, zegt in dezelfde uitzending: ‘Eigenliefde en grootheidsfantasieën zijn de afgelopen decennia exponentieel toegenomen.’

Niet elke vorm van eigenliefde is schadelijk. Een van de vragen uit het Volkskrant/NCRV-onderzoek, betreft de graagte waarmee we onszelf in de spiegel bekijken. Aan dit kenmerk is de naam narcisme ontleend, afgeleid van Narcissus, de Griekse mythologische figuur die verliefd werd op zijn eigen spiegelbeeld. 38 procent van de jongeren tussen 16 en 24 jaar blijkt geboeid door het beeld van zichzelf. Voor 65-plussers ligt dit percentage beduidend lager, op 23. Maar deze vorm van ijdelheid blijkt geen relatie te hebben met het welbevinden van die persoon of de kwaliteit van de relaties die hij aangaat.

Eigenliefde, zo blijkt uit het onderzoek, heeft ook duidelijk positieve kanten. Wie het belangrijk vindt op te vallen, het gevoel heeft dat het op zijn werk veel minder leuk is zonder zijn aanwezigheid en geregeld bedenkt hoe goed hij wel niet is, neemt gemiddeld meer initiatief en zit over het algemeen net iets lekkerder in zijn vel.
De onderste 20 procent van de personen bij wie het gevoel speciaal te zijn het minst is ontwikkeld, geeft zichzelf een gemiddeld rapportcijfer van 5,3 voor de mate waarin zij initiatief nemen. De mensen die het beter getroffen hebben met zichzelf, komen uit op een 7,3.

 Een positief element van een hoge zelfwaardering is zelfredzaamheid. Wie hierin gelooft, neemt graag de verantwoordelijkheid voor beslissingen, en stelt zich minder afhankelijk op. In de enquête zijn dit de mensen met de grootste kans zich gelukkig te voelen. De 20 procent die het meest uitgaat van eigen kracht en verantwoordelijkheid geeft zijn stemming van de afgelopen dag gemiddeld een 7,7. De 20 procent die het heft liever uit handen geeft, blijft steken op een gemiddeld rapportcijfer van 7,2.

Geluksprofessor Ruut Veenhoven van de Erasmus Universiteit Rotterdam: ‘De Nederlandse samenleving laat veel ruimte voor keuze. Je kunt trouwen met wie je wilt, geloven wat je wilt, het werk doen dat je wilt en tot op zekere hoogte ook niet werken als je daaraan een hekel hebt. Daardoor leven veel mensen een leven dat aardig bij hen past. Voorwaarde daarbij is dat je wel keuzen moet durven maken en dat je voor jezelf moet weten op te komen.’

Hoogleraar Derksen vindt het om die reden niet vreemd dat jongeren narcistischer zijn: ‘Wij vragen van jongeren dat ze presteren, dat ze achter hun computer ideeën genereren, dat ze de samenleving vooruit helpen op het vlak van economie en cultuur. Dan heb je een forse dosis narcisme nodig.’

Het loopt echter fout, wanneer de zelfwaardering niet in goede banen wordt geleid en niet geënt is op een reële inschatting van de eigen capaciteiten. Dan ontstaan superioriteitsgevoelens en het idee dat allerlei rechten volstrekt vanzelfsprekend zijn. Wie dit in sterke mate heeft, schrikt niet terug voor manipulatie, denkt vooral aan zichzelf en is niet tevreden voor hij het onderste uit de kan heeft gehaald. Dit gaat gepaard, blijkt uit de Volkskrant-enquête, met een meer opvliegend karakter, minder warme banden met familie en minder duurzame relaties met vrienden. Wie het vanzelfsprekend vindt overal recht op te hebben, heeft drie keer zo vaak ruzie, blijkt uit het onderzoek.Van de mensen die laag scoren op deze vorm van narcisme heeft maar 3 procent regelmatig ruzie.

Meer weten: kijk donderdagavond 13 november naar Hart en Ziel (Nederland 2, 19.22 uur)

Ad Bergsma is psycholoog, auteur van diverse boeken en vaste adviseur en columnist bij Hart en Ziel van de Volkskrant

Peter de Greef is verslaggever bij Hart en Ziel van de Volkskrant


Foto: Kansas city royalty

Lees ook:

Goed narcisme hoeft niet slecht te zijn

Jeugd is te verwend

Blijf met je poten van mijn opgeblazen ego af

Doe de persoonlijkheidstest

Hoe goed ken jij je brein? Doe de quiz!

Meer tests op de homepage