Niet tobben, dat is de kunst

‘Laat alles los wat je nu niet nodig hebt – alles uit het verleden, alles van de toekomst’, spoort yogadocent Josette van Leeuwen haar klasje aan, terwijl zij ondertussen voordoet hoe een rustige buikspieroefening moet worden uitgevoerd. Bij een pittige strekoefening daarna versnelt de ademhaling zich collectief. ‘Doe het met een glimlach op je gezicht, dat scheelt’, bemoedigt Van Leeuwen.

In een sfeervol zaaltje in de Jordaan, hartje Amsterdam, geeft Josette van Leeuwen (45) drie ochtenden per week een bijzondere vorm van yoga: H-yoga. Dit staat voor hatha yoga, de meest beoefende vorm van yoga in Nederland, maar ook voor helende yoga: een wat mildere, aangepaste variant, die ze speciaal heeft ontwikkeld voor (ex-)kankerpatiënten.

Het licht in het zaaltje is gedempt, de stemmen ook. Het ruikt er zwoel en zoet naar wierrook; de matjes op de vloer nodigen uit om er lekker bij te gaan liggen. Tien deelneemsters hebben zich verzameld voor de les. Aan de een is zo op het oog niets te zien, een ander draagt een sjaaltje om het kale hoofd; nog een ander heeft korte, net weer aangroeiende plukjes haar boven een bleek gezicht. De leerlingen van Van Leeuwen hebben alvleesklierkanker, baarmoederkanker, leukemie, borstkanker. Ze zijn soms genezen verklaard, soms (nog) niet. Ze hebben soms goede perspectieven, soms niet.

‘Het schept vertrouwen dat ik zelf kanker heb gehad, een borstamputatie heb ondergaan en chemokuren heb gevolgd’, zegt Van Leeuwen. In 2003 kreeg zij borstkanker. Ze was zwanger toen ze ziek werd - die zwangerschap ging mis. ‘Mijn huwelijk liep ook stuk en tijdens de chemokuren overleed mijn moeder’, vertelt ze berustend. ‘Vier van die ingrijpende ervaringen achter elkaar: dat maakt je bijna gek. Je wordt gedwongen om je af te vragen: wie ben ik eigenlijk nog, ga ik het überhaupt redden, en waaraan houd ik me vast?’

Yoga, zegt Van Leeuwen, werd min of meer haar redding. ‘Yoga kan helpen bij het beantwoorden van zulke existentiële vragen. Yoga leert je weer contact te maken met je diepste zelf. Dat is bijna niet te benoemen met woorden maar dat kun je gaan ervaren. Wanneer je met behulp van yoga je gevoelens, je angsten, verdriet en pijn kunt toelaten en accepteren, dan kun je ze ook loslaten. Dat is bij elke ziekte heilzaam maar ik richt me speciaal op kankerpatiënten.’

Nee, bezweert Van Leeuwen, met het woord ‘helend’ wil zij niet pretenderen dat yoga kanker kan genezen. ‘Ik adviseer iedere patiënt de reguliere medische behandelingen aan te gaan, maar daarnáást kan yoga ondersteuning bieden.
‘Mensen met kanker vallen na het medische traject vaak in een zwart gat en ploeteren in hun eentje voort, terwijl yoga het herstel en het leven lichter kan maken. Mijzelf heeft het geholpen om mijn ziekte te aanvaarden en in het hier en nu te leven. Het verleden kunnen we niet veranderen en de toekomst is ongewis. In mijn lessen geef ik tips hoe je daarom te richten op het hier en nu – wat na een traumatische ervaring als kanker ontzettend moeilijk kan zijn.’

Juist dit is voor Kim (34) een ‘openbaring’ geweest, vertelt zij na de les. ‘Niet tobben over wat is geweest of over wat nog gaat komen’, zegt de leukemiepatiënte, die nog midden in haar behandeling zit. ‘Dat accent op het hier en nu is voor mij heel belangrijk, want onrust, angst en piekeren spelen zo’n grote rol bij kanker. Zal ik het overleven? Hoe gehavend kom ik hier uit? Hier leer je al die vragen en spanningen los te laten. Vooral mentaal word ik echt sterker van deze lessen.’

In het ziekenhuis zag Kim een folder liggen over H-yoga. ‘Ik had nooit eerder aan yoga gedaan, maar ik ben enorm gestresst geraakt door de chemokuren die ik kreeg voor mijn leukemie. Toen ik door die behandeling ook nog een hersenbloeding kreeg, dacht ik: ik móet aan mezelf, aan die gespannenheid werken. En het helpt. De lessen helpen me te ontspannen, ze helpen me bij het verwerken.’

‘Deelnemers vertellen me dat ze baat hebben bij de yogalessen als ze slecht nieuws krijgen in het ziekenhuis of als ze wéér aan het infuus moeten terwijl ze daar zo genoeg van hebben’, zegt Van Leeuwen. ,,Sommigen hadden geen idee meer hoe ze zich konden ontspannen en slagen er nu wel in om rustig te blijven, om zich op hun ademhaling te concentreren.’

Natuurlijk zijn er al vele lotgenotengroepen, fysiotherapieprogramma’s en therapieën voor (ex-)kankerpatiënten, erkent de yogadocente. Maar dit is toch weer anders; rijker – meent zij. ,,Het spirituele, fysieke, mentale en emotionele aspect komen allemaal samen in yoga. De yogaleer gaat voorbij het rationele, voorbij de kennis: het is een ervaringsleer. Helaas is nog te weinig bekend hoe positief yoga kan bijdragen aan het herstelproces, mijn missie is om daarvoor aandacht te vragen.’

Onlangs heeft Van Leeuwen daarom vier workshops gegeven over haar H-yoga-programma aan oncologisch verpleegkundigen uit onder meer het Academisch Medisch Centrum Amsterdam en het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis. ‘Zij waren heel positief. Ik hoop dat zij, en ook artsen die aan het bed komen, yogalessen gaan adviseren aan patiënten die veel angsten hebben of erg gespannen ademen.’

De les loopt ten einde. ‘Let op je grenzen’, zegt Van Leeuwen haar klasje bij één van de laatste oefeningen. ‘Stop wanneer je te moe wordt, doe alleen dat wat je kunt.’
Panni (39) komt na afloop overeind van haar matje met een weldadig ontspannen blik in haar ogen. Zij kreeg borstkanker in 2005. ‘Het geeft me rust’, zegt Panni. ‘Veel personen in je naaste omgeving hebben er moeite mee dat je ziek bent. Ze willen je zó graag weer beter zien dat het moeilijk is om in je eigen tempo te genezen. Zelf had ik vroeger ook altijd haast, wilde altijd snel weer verder. Door yoga leer ik mezelf af te remmen. Hier leer ik heel rustig, heel geconcentreerd en op een zachte manier met mijn lichaam te werken, en met mijn geest.’

Informatie over helende yoga zie: www.jyo.nl

Doe de persoonlijkheidstest nu zelf. Klik hier

Naar de voorpagina van Hart en Ziel

Schrijf je in voor e-coaching