Onbekendheid maakt paddo's eng

Het ijs uit de sloten van Nederland is verdwenen, maar de vorstperiode is nog steeds herkenbaar in het straatbeeld. Her en der lopen mensen met armen in mitella’s en diverse ouderen maken zich opnieuw zenuwachtig voor hun heupoperatie, die was uitgesteld omdat de bottendokters het te druk hadden met mensen die gevallen waren met het schaatsen. Schaatsen lijkt daarmee zeker zo gevaarlijk als roken in cafés of het gebruiken van paddo’s. De reactie op de gevaren is echter heel verschillend. Aan het schaatsen en het vallen doet het kabinet vrolijk mee, maar de twee andere gezondheidsrisico’s worden fanatiek bestreden. Een van de redenen is dat de mens nu eenmaal twee systemen heeft om risico’s in te schatten. Het eerste is intuïtief en instinctief, het tweede rationeel en gebaseerd op wetenschappelijke analyses. Het eerste systeem zorgt er bijvoorbeeld voor dat we blootstelling aan straling veel gevaarlijker vinden als die afkomstig is van een kerncentrale, dan wanneer die vrij komt bij medisch onderzoek nadat we zijn gevallen.

Een van de redenen waarom we risico’s gevoelsmatig verkeerd inschatten, is dat ons gevoel soms moeite heeft met cijfers. Een enkel ongeval na paddogebruik, weegt daardoor veel zwaarder dan de enkele schaatser die definitief onder het ijs verdwijnt. Bij het schaatsen weet elke minister en ambtenaar uit eigen ervaring dat het meestal goed afloopt en dat de ene man die verdrinkt, de uitzondering op de regel vormt. Over paddogebruikers weten we veel minder en daardoor maakt die ene toerist die uit het raam valt bij een slechte trip veel meer indruk. Het is de onbekendheid die de paddo’s enger maakt.

Dat we een oogje toeknijpen bij de risico’s van het schaatsen, komt ook doordat het relatief vaak goed afloopt. Stel dat er bij een bouwbedrijf met tien werknemers elk jaar iemand zijn been breekt doordat hij van een steiger valt. Het probleem is oplosbaar met meer veiligheidsapparatuur, meer rusttijden, betere steigers en meer controles. Op jaarbasis kost dit 150.000 euro. ‘Doen’, zeggen de meeste mensen. Maar we zijn niet bereid hetzelfde geld te investeren om de verkeerssituatie bij een bruggetje te verbeteren, wanneer hier jaarlijks 75 duizend mensen langs komen er maar één enkel persoon hard valt en een been breekt.

Een andere reden waarom we het schaatsen tolereren, is dat we relatief ongevoelig zijn voor grote getallen. Bij de 10 duizend schaatsgewonden heb je niet meer in de gaten hoeveel individuele gevallen het eigenlijk zijn. Voor het redden van één leven sloven we ons buitengewoon uit, maar subjectief gezien is het veel moeilijker om een vergelijkbare inspanning te leveren wanneer je daarmee niet 102 maar 103 mensen zult redden.

Door de intuïtieve onderschatting van de gevaren van het schaatsen, mogen we deze gevaarlijke hobby ook de volgende keer weer van de overheid uitoefenen. Dat komt niet omdat we ervan uit kunnen gaan dat schaatsers verstandige mensen zijn, die een bewuste inschatting maken van de risico’s. Burgemeester Don Bijl van Wijdemeren, waaronder de Ankeveense en Loosdrechtse plassen vallen, sprak in de Volkskrant over ‘domme, dwaze ouderen’ die zich niets van waarschuwingen en borden met ‘onbetrouwbaar ijs’ aantrekken. Het zijn zielige verslaafden. Bijl: ‘Ze hunkeren zo om te kunnen schaatsen dat ze onverantwoorde risico’s nemen.’

Eigenlijk vind ik het wel fijn om in een land te wonen waar ook ik zo dom en onverantwoord mag zijn om mij aan de roes van het schaatsen over te geven. En dat desondanks de gemeenschap klaarstaat me van het ijs te rapen en te opereren als ik ben gevallen, of me met een traumahelikopter uit het koude water te halen als ik niet zelf uit het wak kan klimmen.

De vraag is alleen of dit voorrecht voorbehouden zou mogen zijn aan blanke mannen en vrouwen met ervaring met ouderwetse winters. Als dat niet zo is, zou je ook jongeren die een andere roes zoeken de ruimte moeten geven om domme of licht gevaarlijke streken uit te halen met paddo’s.

Ad Bergsma is psycholoog, auteur van diverse boeken en vaste adviseur en columnist bij Hart en Ziel van de Volkskrant

Meer columns van Ad Bergsma

 Doe de persoonlijkheidstest

Wat zijn jouw sterke kanten? Doe de Sterke kanten quiz

Doe de Gelukstest