Onuitroeibare misvattingen over de volksaard

De 'typische Amerikaan' is nogal assertief, terwijl de 'typische Canadees' veel bescheidener is. Niet alleen wordt dat over hen gedacht, dat denken zij zelf ook, blijkt uit onderzoek onder vierduizend personen in vijftig culturen.

Ze hebben geen gelijk. Op maten voor assertiviteit scoren Amerikanen en Canadezen nagenoeg gelijk en beide slechts iets boven het wereldgemiddelde.

Geen van de culturen schat de eigen volksaard goed in. Tsjechen achten 'de Tsjech' vijandig en slecht gehumeurd, terwijl Tsjechen gemiddeld juist altruïstischer en bescheidener blijken dan andere volken. Terwijl Indiërs hun eigen volk als onconventioneel en open voor nieuwe ervaringen beschouwen, blijkt de gemiddelde Indiër juist bijzonder conventioneel.

'Enkele jaren geleden zou ik deze uitkomst niet voorspeld hebben. Zoals de meeste mensen dacht ik dat stereotypen weliswaar overdreven zijn, maar toch een kern van waarheid bezitten', zegt Antonio Terracciano. Samen met prof. dr. Robert McCrae (beiden van het laboratorium voor persoonlijkheid en cognitie aan het National Institute on Aging) en met hulp van 85 andere internationale onderzoekers, publiceert Terracciano de omvangrijke studie in Science (7 oktober).

Eerder al hadden ze inwoners van die landen hun persoonlijkheidskenmerken in kaart laten brengen. Nu hebben ze die naast de vermeende 'persoonlijkheidskenmerken' van de stereotype landgenoot gelegd. Nationale stereotypen hangen op geen enkele manier samen met persoonlijkheidskenmerken van de mensen in dat land, is hun conclusie; stereotypen zijn eerder cognitieve hulpmiddelen om de wereld overzichtelijk te maken en een nationale identiteit te ervaren. Misschien ooit ontstaan door werkelijke gebeurtenissen en socio-economische omstandigheden, maar slechts levend gehouden door verhalen, grappen en vooroordelen.

Geert Hofstede, emeritus hoogleraar interculturele samenwerking van de Universiteit Maastricht, heeft daar een en ander tegen in te brengen. 'Ze hebben de standaard test op vijf persoonlijkheidskenmerken niet alleen gebruikt om de werkelijke persoonlijkheid te meten, maar ook voor het stereotype. Die test is juist bedoeld om de persoonlijkheid te onderscheiden, los van land of cultuur.' De 'Big Five' zoals psychologen de test noemen, nivelleert nationale verschillen.

Cultuurdimensies

Hofstede beoordeelt de volksaard met 'cultuurdimensies', die juist landen differentieert (zie itim.org). Vorig jaar publiceerden Hofstede en McCrae samen een studie waarin ze de volksaard deze maat namen. 'Dan zie je duidelijker verschillen tussen landen, die wél correleren met de persoonlijkheidskenmerken in die landen.'

De resultaten gaven echter ook aan hoe onmogelijk het is om factoren cultuur en persoonlijkheid los van elkaar te meten.

'Neem Japan, dat blijkt een erg extreem masculiene samenleving.' (Masculiniteit is een van de vijf cultuurdimensies en geeft aan hoe competitief en assertief versus bescheiden en zorgzaam een cultuur is.) 'Japanners waren daar zeer verbaasd over, want ze vinden zichzelf juist erg feminien. Want hun culturele norm is nog veel masculiener. Nederland daarentegen is uitgesproken feminien. Je wordt geacht niet assertief maar bescheiden te zijn, en te polderen. Zulke culturele normen beïnvloeden de manier waarop je tests invult.' Zo vinden Nederlanders zichzelf introvert, inschikkelijk en open voor ervaringen.

Om het nog onmogelijker te maken: 'Het leuke is dat de analyse van meetgegevens ook weer cultuurgebonden is. Amerika is psychologisch ingesteld, Europa sociologisch. Niet toevallig concludeert McCrae dat de samenhang tussen cultuur en persoonlijkheid genetisch bepaald is, terwijl ik dat sociologisch verklaar.'

Editor: