Onvermoeibaar strijder tegen geestelijk leed

De dinsdagavond op 84-jarige leeftijd overleden psychiater Dries van Dantzig had één groot thema: de achterstelling van de geestelijke gezondheidszorg ten opzichte van de lichamelijke zorg. Wie lichamelijk pijnheeft, gaat als vanzelfsprekend naar de dokter. Wie geestelijk lijdt, krijgt maar al te vaak te horen dat hij niet moet zeuren. Daardoor lijden mensen onnodig, ook doordat de overheid te weinig geld over heeft voor de geestelijke gezondheidszorg, aldus Van Dantzig.

De laatste jaren ontpopte hij zich tot een onvermoeibaar strijder tegen kindermishandeling. De samenleving accepteert veel te gemakkelijk dat jaarlijks vijftig tot tachtig kinderen overlijden aan de gevolgen van mishandeling, stelde hij. Hij vond dat de overheid zich veel actiever moest opstellen en pleitte voor een netwerk van instanties die ouders ondersteunen bij het opvoeden.

Dries van Dantzig werd in 1920 geboren in Gouda, in een sociaal-democratisch gezin. Als student geneeskunde ging hij in het verzet tegen de Duitsers. Hij overleefde het concentratiekamp Neuengamme. Sinds1959 was hij psychiater, in 1972 werd hij bijzonder hoogleraarpsychotherapie aan de Universiteit van Amsterdam. Ook bekleedde hij tal van bestuursfuncties in de geestelijke gezondheidszorg.

Van Dantzig werd geïnspireerd door de ideeën van Sigmund Freud, maar was echter geen echte Freudiaan. Hij geloofde niet in de noodzaakpatiënten vijf dagen per week op de divan te laten plaatsnemen. Hij had een hekel aan de dogmatische inslag van de Freudiaanse school.

Van Dantzig maakte de opgang van de psychotherapie in Nederland mee.Toen met ingang van 1968 psychotherapie vergoed werd door de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) gingen 'de sluizen open', vertelde hij in Elsevier. 'Er meldden zich honderdduizenden mensen met neurosen.' Hij beschouwde dit als een enorme vooruitgang.

Mensen legden zich niet langer neer bij hun geestelijk lijden. Psychotherapie, tot dan toe een elitaire aangelegenheid, werd bereikbaarvoor de gewone man. Nog niet bereikbaar genoeg, vond Van Dantzig. Angsten,depressies, verstoorde relaties - er wordt nog altijd te weinig aan gedaan vanwege de culturele weerstand tegen psychotherapie.

Vanaf de jaren tachtig werden de tegenkrachten sterker. Er werd getwijfeld aan de effectiviteit van psychotherapie. De overheid bezuinigde op de almaar toenemende kosten van de geestelijke gezondheidszorg. Van Dantzigs ideeën werden minder gangbaar.

Met zijn strijd tegen kindermishandeling trok hij echter weer volop de aandacht. Op de achtergrond speelde nog altijd zijn grote thema, de geestelijke gezondsheidszorg. 'Van kindermishandeling zegt iedereen: dat kán natuurlijk niet langer zo. Die kinderen hebben hulp nodig. Daardoor heb ik nu eindelijk een ingang', zei hij in 2002 tegen NRC Handelsblad.'Maar waar ik vooral op hoop, is dat met de aandacht voor kindermishandeling ook de verborgen psychische problemen zichtbaar worden. Van alle mensen, de daders evengoed.'

Zo kwamen in de strijd tegen de kindermishandeling een paar van Van Dantzigs belangrijkste ideeën samen. Zijn Freudiaanse belangstelling voorde vroege jeugd, van de kinderen, maar ook van de daders die vaak zelf inhun kinderjaren mishandeld waren.

Peter Giesen