Positieve psychologie

Het enige wat mij oprecht verdriet is de grove onrechtvaardigheid dat Lenin daar zo helemaal alleen moet staan. Waarom niet ook een standbeeld neergezet voor al die andere Grote Leiders die oprecht gepoogd hebben een Nieuwe Mens te creëren? Een mens die vrij zou zijn van alle egoïstische tendenzen, en die zich vol overgave in dienst zou stellen van het collectief? Gun Mao, Stalin, Hitler en Pol Pot ook hun plekje onder de zon!

Hoe actueel het Groningse initiatief is, bleek pas goed uit een recent themanummer van de American Psychologist over een nieuwe trend, de zogenoemde positieve psychologie. Niet langer moeten psychologen het menselijk leed verhelpen. Nee, we moeten primair het menselijk geluk bevorderen. Eenvoudig is dat natuurlijk niet, vooral omdat blijkt dat geluk voor zeker de helft genetisch is bepaald. Maar de bijdrage van Barry Schwartz wijst ons psychologen gelukkig de weg die wij in dezen dienen te begaan.

Volgens Schwartz is onze cultuur veel te ver doorgeschoten in het benadrukken van vrijheid en autonomie. We hebben veel te veel keuzevrijheid, en daar worden we volgens Schwartz doodongelukkig en depressief van. Bijvoorbeeld zelf kunnen kiezen of je kinderen wil, en wanneer je ze wilt hebben, dat leidt alleen maar tot depressie.

Interessante experimenten laten zien dat als mensen uit slechts enkele alternatieven hoeven te kiezen, ze veel tevredener zijn met hun keuze voor een bepaald soort jam of chocola. Dan begrijp je opeens waarom mensen in de jaren vijftig allemaal zo intens gelukkig waren.

Deze baanbrekende inzichten koppelt Schwartz nu op briljante wijze aan de cultuurkritiek van tal van zijn Amerikaanse collega's. Wij westerse mensen leggen veel te veel nadruk op onze identiteit als onafhankelijk individu. Nee, dan die Aziaten, daar is de identiteit nog zoals het hoort gekoppeld aan het collectief. En die kant moeten wij ook weer op. Net als zijn illustere voorgangers uit de vorige eeuw, wil ook Schwartz een Nieuwe Mens creëren.

Niet langer moeten wij psychologen mensen helpen hoe ze datgene kunnen bereiken wat ze willen. Het moet afgelopen zijn met al dat autonome gedoe. We moeten mensen gewoon gaan vertellen, ja opdringen, wat ze moeten willen, en vooral wat ze niet moeten willen. Voor hun eigen bestwil. Dus geen vrijheid en autonomie, maar bovenal commitment, gebondenheid aan het gezin en aan allerlei andere groepen.

Ik zit nog wel een beetje met het onderzoeksgegeven dat juist mensen in culturen met veel individuele vrijheid het gelukkigst zijn. Maar ach, er is ook ander onderzoek waarmee we onze nieuwe aanpak fraai kunnen legitimeren.

Uit hetzelfde nummer van de American Psychologist blijkt namelijk dat twee factoren een wel heel sterke bijdrage leveren aan het menselijk geluk: gelovig zijn en getrouwd zijn. Met samenwonen kom je er echt niet. Sterker nog, samenwonenden zijn minder gelukkig dan mensen die nooit getrouwd of gescheiden zijn.

Nog nooit was het werk van psychologen zo eenvoudig. We moeten gewoon zendelingen en missionarissen worden. Ongelukkige cliënten en masse bekeren tot het geloof, en hen stimuleren een eind te maken aan hun gehok of aan hun vrijblijvende leven als vrijgezel.