Vrouw, pak je koffer, we gaan

Hij deugt niet. Zij zeurt.
Ik doe alles. Voor haar is het nooit genoeg.
Ooit was hij romantisch. Zij wil nooit seks.
Wie kent ze niet, de relatieklachten en -teleurstellingen. En altijd is er de eis, de vraag, de hoop, het verlangen: dat de ander gaat veranderen. Komt alles weer goed, keert het paradijs van de eerste verliefdheid terug.
Is dat zo? In Nieuw-Zeeland riep een groep onderzoekers stellen op om te kijken hoe je het gedrag van de ander kunt veranderen, en hoe lang die verandering aanslaat. Het verrassende was dat bij de 61 paren die meededen, uiteindelijk de harde aanpak het effectiefst was: wie direct, op een positieve maar ook negatieve manier de wens tot verandering uitte, bleek uiteindelijk het beste af. ‘Soms loont het in intieme liefdesrelaties hard, oprecht en eerlijk te zijn, teneinde goed te zijn voor elkaar’, concluderen de onderzoekers in het gerenommeerde Journal of Personality and Social Psychology.

‘Maar’, zegt psychologe Pieternel Dijkstra, ‘wie het verslag goed leest, ziet dat in de onderzoeksperiode 16 stellen ofwel 25 procent is afgehaakt, omdat de relatie werd beëindigd. Dat kán samenhangen met de directe manier waarop om verandering werd gevraagd.’ Kortom, de overlevers hadden inderdaad baat bij de harde aanpak. De anderen kozen liever voor beëindiging van de verhouding. Harde heelmeesters kweken helderheid in relaties, dat in elk geval.

Dijkstra gelooft zelf overigens niet in het veranderen van karakters. ‘Wie zachtaardig is, wordt niet dominant en gesloten karakters kun je niet vragen wat spontaner te reageren.’ Beter is het mensen op hun gedrag aan te spreken. Dijkstra: ‘Het heeft weinig zin te klagen over zijn eeuwige slordigheid, vraag gewoon of je man een keer per week stofzuigt. Hij doet het terwijl hij geen stof ziet, jij ziet de andere dagen wat stof door de vingers. Heeft hij niet gestofzuigd, klaag niet, maar zeg hoe je je voelt: teleurgesteld. Generaliseer niet in termen van jij doet ‘nooit’ – hou het concreet. In de harde aanpak, waarbij geen rekening wordt gehouden met het gevoel van de ander geloof ik niet. Misschien past de een zich aan, maar de vraag is of diegene er gelukkiger van wordt.’

Onder relatiecoaches – de term therapeut is op zijn retour – is er in het algemeen weinig vertrouwen in dat ge-verander van de ander.

Relatiedeskundige Caroline Franssen biedt stellen onder meer een ‘Relatie APK’ aan, waarin ze in drie uur tijd ontdekken waaraan het schort. Franssen: ‘De mens is blind voor zijn eigen tekortkomingen, geloof me. Of paren hier blanco arriveren of vol theorieën over wat er mis is, pas een buitenstaander ziet goed hoe de hazen lopen. Dat geldt voor mezelf ook, want ik ben evenmin vrij van relatiehobbels.’

Klaske de Vries begeleidt al twintig jaar stellen. Ook zij zegt: ‘Ik geloof niet in het veranderen van je partner. Je kunt zeggen hoe je het anders wil hebben, maar dat zegt iets over jezelf. Dus begin zelf, maak het niet afhankelijk van de ander. Ergens onderweg in een relatie raken we ons eigen verhaal kwijt. Boor dan je eigen kracht aan. Al lijkt het makkelijker die ander te veranderen of maar te gaan scheiden.’

Fiona Brouwer volgde haar opleiding tot relatiecoach in de VS en is voorstander van de directe aanpak. ‘Denk aan de Dr. Phil-achtige benadering.’ Voor Brouwer is elke wens tot verandering een oproep tot ontwikkeling. ‘Bijna iedereen is geestelijk ondervoed als kind. Worden we later verliefd, dan zijn we een jaar in de wolken: praten, seks, alles voelt ideaal met de nieuwe partner. Maar onbewust heb je in de ander ook het pakketje negatieve eigenschappen herkend. Je voelt je bijvoorbeeld thuis en gek genoeg veilig bij de alcoholist die je vader ook was. Na de verliefdheid gaat het botsen, natuurlijk. Die machtsstrijd is een oproep samen aan het werk te gaan, je te ontwikkelen van de onvolwassenheid naar de volwassen relatie. Dat is in elke relatie zo. Denk niet dat de buren boffen, iedereen heeft relatieproblemen. Je moet alleen in actie komen, groeien, volwassen worden naast en met je partner.’

Buitenshuis werken en betere opleiding hebben het blikveld en het verwachtingspatroon van de vrouw de laatste decennia verruimd. De Vries: ‘Mannen willen vaak gewoon een vrouw om zich heen en lekker vrijen en dan is het wel goed. Vrouwen spelen het spel veel hoger. Zij willen verbinding met hun man. Verder zijn ze beter toegerust veel dingen naast elkaar te doen, en onderschatten ze hoe zwaar mannen hun prestaties op het werk ervaren. Mannen willen thuis rust, maar daar wacht hectiek. Dat matcht niet. Zelfs als hij wil, heeft hij minder tools ter beschikking. Dus is het een klus. Toch, als het hart bij beiden opengaat, kan er veel.’

Vrouwen zeuren, mannen duiken – leerde Franssen. Ze mag mensen dus graag ‘in het nekvel’ grijpen. ‘Mensen hebben te veel smoesjes zoals ‘mijn moeder was dominant’, en tegelijk te vaak een blinde vlek voor hun eigen gedrag.’ Met welke smoezen ze ook komen, het verdriet en de ruzies draaien altijd om onvervulde behoeften, om het gebrek aan verbinding en geborgenheid. ‘Ieder brengt zijn eigen beperkingen mee en samen herhalen ze hun persoonlijke en familiegeschiedenis. Vrouwen denken vaak dat alles de schuld van de man is, maar zitten zelf ze ook gevangen in patronen.’ Ook coach Brouwer merkt stelselmatig dat de vrouw die haar man naar de relatiedeskundige sleepte, een ‘schok’ krijgt als blijkt dat zij ook haar deel heeft in de relatieproblematiek, terwijl meneer opknapt nu hij ‘gezien’ wordt.

Brouwer betreurt dat er wel een Schijf van Vijf bestaat met voedingsadviezen ter voorkoming van ziekte en gebrek, terwijl er nog niets voor de geestelijke opvoeding is geformuleerd. ‘Ja, achteraf, als de zaak is vastgelopen, mag je naar de psycholoog, maar er is niets preventiefs.’ In haar boek Ik ben een goede relatie (uitg. FC Klap) heeft ze daarom twaalf geestelijke basisbehoeften geformuleerd. ‘Mensen mogen bij mij kiezen welke van de twaalf ze meer in hun leven zouden willen hebben. Dan blijkt dat iedereen bezig is het tekort van vroeger aan te vullen. In het bedrijfsleven, waar ik trainingen geef, begrijpen mensen waarom ze vastlopen, van beneden tot aan de CEO.’
Ieder mens wil gezien worden. Zo niet, dan geeft dat veel verdriet. Hoe verholen ook. Franssen haalt het interview aan in 24 uur met, waarin cabaretier Paul de Leeuw bekende dat zijn vader nooit naar zijn shows keek, en zegt: ‘Iedereen wil opgemerkt worden. Erbij horen. Een man wil in een relatie z’n bijdrage leveren, in zekere vrijheid.

De vrouw wil dat haar man een arm om haar heen slaat en laat voelen dat zij op hem kan steunen. Ze wil gewoon veiligheid. Ze zeurt over zijn foute kledingkeuze bij de kinderen, maar als hij het goed doet, maakt dat haar echt niet gelukkig. Nee, hij moet doen wat hij als man en vader moet doen: zijn verantwoordelijkheid nemen. Hij moet gaan staan – ja, bij die goedgebekte hoogopgeleide vrouw valt dat niet mee – en haar ontvoeren, weg van haar kinderen, en zeggen: vrouw, pak je koffer, we gaan. Als hij tijd voor haar neemt, wordt ze gelukkig en kan zich ontspannen. Pas dan, sorry hoor, wil ze neuken.’

Mirjam Schöttelndreier is verslaggever en columnist bij Hart en Ziel van de Volkskrant.

Meer van  Mirjam Schöttelndreier

Doe de persoonlijkheidstest

Of Goede Leventest

Meer tests op de homepage