Wow, mooi figuur

‘De 53 kilo is in aantocht, vanochtend woog ik 53,7!’, schrijft Kleinduimpje. Ze heeft alleen een probleem: haar vader wil haar meenemen naar een pannenkoekenhuis en nu vraagt ze zich af welke pannenkoek ze het best kan nemen. Naturel – de minst calorierijke variant – bestellen zou gek zijn. Neem er één met vers fruit, stelt Lou voor.

Lola heeft een ander probleem. Binnenkort moet ze met haar ouders op vakantie. ‘Het valt dan echt ontzettend op dat ik niet eet’, schrijft ze. Overgeven lukt haar niet goed, dus of iemand haar zou kunnen vertellen in welk vakantie-eten weinig calorieën zit.

Gezonde leefstijl
Het zijn standaardconversaties op zogeheten pro-anasites – websites waarop anorexia nervosa-patiënten, veelal tienermeisjes, elkaar steunen en aansporen te volharden in hun poging zo min mogelijk te eten en zo veel mogelijk calorieën te verbranden. Deskundigen schatten het aantal pro-anasites in Nederland op zo’n vierhonderd, en hun aantal neemt al jaren toe. Op de websites wordt anorexia als gezonde leefstijl neergezet en niet als ziekte.

In Frankrijk is twee weken geleden de strengste anti-anorexiawet ter wereld aangenomen. De explosie van websites die anorexia nervosa ‘propageren’ was de aanleiding voor de wet. Met de wet wordt het mogelijk personen maximaal twee jaar op te sluiten voor het ‘aanzetten tot buitensporige magerte’. In de Verenigde Staten zijn pro-anorexiasites verboden. Uit onderzoek blijkt dat de sites een belemmerend effect hebben op het herstel van anorexiapatiënten. Er is geen bewijs dat sites meisjes ertoe aanzetten anorexia nervosa te ontwikkelen.

Als pro-anorexiasites zo krachtig werken, rijst de vraag of het mogelijk is een anti-anorexiasite te ontwikkelen die kwetsbare meisjes met een eetprobleem door middel van dezelfde mechanismen kan helpen bij het genezen van hun stoornis.
Carolien Martijn, sociaal-psycholoog aan de Universiteit Maastricht, doet onderzoek naar de discussies op de pro-anasites. Volgens haar is het belangrijkste voor meisjes met anorexia dat ze zich begrepen voelen en niet bekritiseerd.

Volledig accepteren
Martijn: ‘Het krachtigste element van een pro-anasite is het feit dat de meisjes elkaar volledig accepteren. Niemand begrijpt hen, ouders niet, vriendinnen niet. Alleen op zo’n site kunnen ze hun ware gezicht laten zien. Het is hun veilige haven. Daar horen ze dat het niet erg is dat je een zak chips hebt leeggegeten, omdat je ruzie met je vriendje had.’

Dus als Lisa (startgewicht: 57 kilo, huidige gewicht: 49 kilo, streefgewicht: 40 kilo) schrijft dat ze naar de huisarts moet omdat ze niet meer ongesteld wordt en er vlekken voor haar ogen dansen, zijn de reacties steunend en warm. Miss Dikkie Dik reageert: ‘Je kent ons dan wel niet maar we zijn er voor je.’ Zelf had Miss Dikkie Dik ook klachten toen ze 45 kilo woog en zij vindt nu dat je nooit zo veel moet afvallen dat je er ziek van wordt. Ze weegt inmiddels weer 69 kilo. Paradoxaal genoeg streeft toch ook zij ernaar om weer 48 kilo te wegen.

Op pro-anorexia sites, zoals lovestarvation.punt.nl, draait het om ervaringen, tips en vergelijkingen ‘Wow, mooi figuur zeg, vergeleken met jou ben ik moddervet’, staat er onder een foto van een plat meisjeslichaam in bikini. Maar ook virtuele adviezen worden serieus genomen. Zo staat op veel sites een ‘geloofsbelijdenis’ van Ana, een denkbeeldige vriendin die helpt bij het afvallen. ‘Ik geloof in controle, het enige wat machtig genoeg is om orde te stellen in de chaos die ‘mijn leven’ wordt genoemd’, schrijft ze. ‘Ik geloof dat ik de gemeenste, meest waardeloze en nutteloze persoon ben die op de aarde heeft gestaan.’ En zo gaat ze door. Ana heeft ook 10 geboden. Gebod 2 luidt: dun zijn is belangrijker dan gezond zijn. Gebod 4: eet niet zonder jezelf schuldig te voelen.

Tegenbeweging
Langzaam tekent zich een tegenbeweging af: er worden sites gelanceerd die zich richten op anorexia als een ziektebeeld en niet als een gezonde levensstijl. Yvette van der Roest (21) is tweedejaars student psychologie en ontwikkelde zo’n site: www.agirl.nl. Haar doel is een platform te creëren waarop anorexiapatiënten dezelfde sociale steun vinden als op de pro-anasites zonder dat ze worden aangemoedigd om nog meer af te vallen. De voornaamste functie van de site is het lotgenotenaspect. Van der Roest: ‘Anorexiapatiënten voelen zich vaak eenzaam, dus het is belangrijk dat ze weten dat er meer mensen zijn met hetzelfde probleem.’

Foto’s zijn er nauwelijks te vinden op www.agirl.nl. Bij het verhaal van Leontien van Moorsel (die ook aan anorexia leed) plaatste Van der Roest expres alleen een foto van haar gezicht. ‘Anders gaan meisjes zich onmiddellijk met haar vergelijken.’

Dat is een verstandig, zegt Annemarie van Elburg van Rintveld, psychiater bij het centrum Eetstoornissen van de GGZ-instelling Altrecht. ‘Meisjes met anorexia zijn vaak niet in staat om hun eigen uiterlijk en dat van anderen goed te beoordelen. Ze zullen zichzelf altijd dikker vinden.’ Het is wel zinvol om te laten zien hoe foto’s zijn bewerkt met photoshop en wat het effect van make-up is, aldus Van Elburg. ‘Zo laat je zien dat de perfectie die je in de bladen ziet een illusie is.’

Verder raadt ze af om bezoekers van een anti-anorexiasite hun gewicht en Body Mass Index (BMI) te laten vermelden omdat ook dat meisjes kan aanzetten zich te spiegelen aan anderen. Het onderwerp eten moet wel bespreekbaar zijn. Van Elburg: ‘Dat is nu eenmaal een grote zorg van ze, dus daarover moeten ze het kunnen hebben. Het kan trouwens ook positief uitpakken wanneer iemand bijvoorbeeld schrijft dat ze gezellig uit eten is geweest.’

Invloed media
Casper Schoemaker deed onderzoek voor het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) naar de invloed van de media op anorexiapatiënten. Volgens hem zou een anti-anorexiasite een antwoord moeten geven op de brief van Ana en haar tien geboden. ‘De drogredeneringen en verkeerde veronderstellingen die in deze teksten staan, zouden op een rationele manier ontrafeld moeten worden.’ Probleem is dat veel anorexiapatiënten de tegenargumenten kennen, aldus Martijn. ‘Het zijn vaak intelligente jonge vrouwen, maar ze staan pas open voor dit soort argumenten wanneer ze de beslissing hebben genomen dat ze beter willen worden.’

Die beslissing wordt door diverse factoren beïnvloed. Corina Vermunt (44, leed vanaf haar 15de tot haar 23ste aan anorexia) was het extreme afvallen en sporten na een paar jaar moe, maar het drong pas tot haar door hoe erg ze eraan toe was toen ze een oude bekende tegenkwam die tegen haar zei: ‘Wat is er met die mooie meid gebeurd?’ Corina: ‘Ik keek in de spiegel en zag voor het eerst hoe mager ik was, en dat het echt niet mooi was.’

Corina, die nu meisjes met een anorexia begeleidt, is van mening dat je anorexiapatiënten vooral niet het gevoel moet geven dat ze ergens toe gedwongen worden. ‘De boodschap van zo’n anti-anorexiasite moet zijn dat beter worden een vrije keuze is. En dat het een proces is waarin je zelf het tempo bepaalt. Pushen werkt averechts bij een anorexiapatiënt.’

Dat blijkt uit de reacties op personen die pro-anorexia-sites bekritiseren. Fatmeisje schrijft: ‘Die anti-ana’s haten ons wel zeg. Waarom komen ze dan op deze site? Laat ons toch met rust. Ga lekker hamburgers eten en dik worden.’

Alternatief
De vraag blijft hoe je meisjes met anorexia op een anti-anorexiasite krijgt. Schoemaker suggereert het plaatsen van een link naar zo’n anti-site bij de waarschuwing die vóór de pro-anasites verschijnt. Zo bied je deze meisjes een alternatief. Wie lovestarvation.punt.nl bezoekt krijgt zo’n waarschuwing te zien: ‘Je staat op het punt een zogenaamde ‘pro ana’ weblog te bezoeken.

Bezoekers van deze weblog kunnen schrikken van de ongezonde en gevaarlijke trucs die deze patiënten elkaar leren. [...] In deze pro ana weblog krijg je daardoor maar een heel beperkt beeld van een ziekte die je niemand toewenst. Zo lees je niets over de zware psychische en lichamelijke gevolgen van anorexia. Patiënten met anorexia zijn de hele dag alleen maar bezig met hongeren. Ze verliezen het contact met familie en vrienden, en worden steeds eenzamer. Een groot deel van de patiënten maakt de school niet af en raakt blijvend arbeidsongeschikt. Van elke 18 opgenomen anorexia-patiënten sterft er 1 binnen 10 jaar. Met een ‘gezonde’ manier van leven heeft dat niets te maken.’

Naar de homepage